सकियो कात्तिक नाच (फोटो फिचर)

ललितपुरको मंगलबजारमा देखाइने ३ सय ७८ वर्ष पुरानो कात्तिक नाच आज सकिएको छ । कात्तिक नाच ऐतिहासिक नृत्य महोत्सव हो जुन प्रत्येक वर्ष कात्तिकमा पाटन कृष्ण मन्दिरसँगै रहेको चार नारायण मन्दिर अगाडिको कात्तिक डबलीमा १२ दिनसम्म मनाइने गरिन्छ । यो नृत्य महोत्सव नेपालको सबभन्दा पुरानो पर्व मानिन्छ ।

नेपाल सम्वत ७६१ (वि.सं १६९७)मा तत्कालीन राजा सिद्धिनरसिंह मल्लको पालामा सुरु भएको मानिन्छ । सोही समयदेखि यो नाच अविछिन्न रूपमा ललितपुरमा देखाउँदै आइएको किंवदन्ती छ ।

कात्तिक नाच तान्त्रिक विधिबाट नाचिने नाच हो । यसका अधिकांश घटनाहरू विष्णु पुराणका कथासँग सम्बन्धित छन् । सुरुमा ५ दिनसम्म मनाउने गरिएको यो नाच १५ दिन, २७ दिन हुँदै हाल १२ दिनसम्म मनाइन्छ । नाच मंगलबार सकिएको छ ।

युद्ध कला, देवी प्याखा, जलशायण, कैतव बाघ, बराह अवतार, नरसिंह अवतार र वस्त्र हरण लीला मञ्चमा प्रदर्शन हुने नाचहरू कात्तिक नाचका प्रमुख आकर्षण हुन् । सुदामा र सुरदासको कथा चित्रण गर्ने नाचरू पनि आकर्षणमै पर्छन् ।

यस पर्वको मुख्य आकर्षण भने नरसिंह अवतार नृत्य हो । यो कथा ‘दैत्य हिरण्यकश्यपु’ र उनको छोरा प्रल्हादको विषयमा छ । हिरण्यकश्यपु आफ्ना छोराले भगवान विष्णुको पुजा गरेकोमा खुसी हुँदैनन् र उनले छोरा प्रल्हादलाई ब्रह्माण्डको सर्वोच्च स्वामी भनेर स्वीकार गर्न बाध्य तुल्याए तर प्रल्हादले यसलाई अस्वीकार गरे । क्रोधमा हिरण्यकश्यपुले आफ्नो छोरालाई त्यो खाँबोमा पनि तेरो विष्णु छ कि भनेर सोधे र त्यसमा प्रहार गरे । तब भगवान विष्णु स्तम्भबाट एक नरसिंहको रूपमा देखा पर्दछन् । नरसिंह भगवान विष्णुका अवतार हुन् जसले हिरण्यकशिपुलाई मारे । नृत्यमा हिरण्यकश्यपुलाई मार्ने नृसिंहको कथा चित्रण गरिन्छ ।

शब्द : सिर्जना राई / तस्बिर : निमन चित्रकार

सकियो कात्तिक नाच (फोटो फिचर)