निर्मला काण्डको एक वर्षः सरकारलाई पूर्व एसपी विष्टको चेतावनी {भाग-३}

कृष्णसिंह धामी ।

काठमाडौं । निर्मला पन्तको बलात्कारपछि हत्या हुँदा कञ्चनपुर प्रहरी प्रमुख थिए, एसपी दिल्लीराज विष्ट । त्यही घटनाको अनुसन्धानमा लापरवाही गरेको भन्दै सरकारले उनलाई सेवाबाट हटाएको छ । र उनी आफ्नो पुनर्वहालीको पर्खाइमा छन् ।

घटनाको करिब एक महिने अनुसन्धानका क्रममा दिल्लीराज लगायतका प्रहरीको टिमले दिलिप विष्टलाई अपराधी घोषणा गर्‍यो । उनलाई सार्वजनिक गरेसँगै महेन्द्रनगरमा आन्दोलन सुरु भयो । आन्दोलन निकै उग्र बन्यो । जसका कारण एक जनाले ज्यानसमेत गुमाए ।

निर्मलाको बलात्कारी र हत्यारा को हो भन्ने अहिलेसम्म पनि पत्ता लाग्न सकेको छैन । यसबीचमा गृह मन्त्रालयले एसपी विष्टसहित अन्य प्रहरी अधिकारीलाई कारवाही गर्‍यो । विष्टलाई भविष्यमा सरकारी सेवाको लागि योग्य हुनेगरी सेवाबाट हटाइयो । त्यसको कारण थियो, प्रहरी प्रमुख भएर निर्मला प्रकरणमा गम्भीर नबनेको । उक्त घटना भएको अहिले एक वर्ष पूरा भएको छ । तर उपलब्धीशून्य छ । अनुसन्धानमा कुनै प्रगति हुन नसकिरहेका बेला कारवाहीमा परेका प्रहरी अधिकारीहरूले भने कारवाहीको औचित्य पुष्टि गर्न सरकारसँग माग गरेका छन् ।

पूर्व एसपी विष्टले आफूहरूलाई पूर्वाग्रही ढंगले कारवाही गरेको भन्दै क्षतिपूर्तिसहित पुनर्वहालीको माग गरे । घटनास्थलबाट लिइएको भिडियो मिक्सिङ गरेर सार्वजनिक गरिएको विष्टको भनाइ छ । ‘घटनास्थलमा लिइएको भिडियोमा एकपटक निर्मलाको सुरुवाल पानीमा चोपलिएको थियो । तर मिक्सिङ गरेर ३/४ पटक बनाइयो । भिडियो लिने व्यक्ति पनि त्यो भिडियोमा देखिएको छ । यसले फोटो तथा भिडियो खिच्दा पानीमा चोपलेर प्रमाण नष्ट गरेको भन्न लाज लागेन । त्यत्रो मासकाबीच प्रहरीले कसरी प्रमाण नष्ट गर्न सक्छ । सबैले भिडियो खिचिरहेका छन्, फोटो खिचिरहेका छन्, अनि कसरी प्रमाण नष्ट गर्ने ?’ विष्टले भने ।

काम गर्दा केही अज्ञानताका कारण कतिपय त्रुटि हुने भन्दै त्यसलाई ठूलो विषय बनाउन नहुन विष्टको तर्क छ । उनी भन्छन्–‘हो, मानव भइसकेपछि सबैको हातबाट त्रुटि हुन्छ । प्रहरी संगठनभित्र पनि यस्ता सामान्य त्रुटि हुन्छन् । सामान्य विषयलाई फौजदारी मुद्दामा रूपान्तरण गरियो । यो अत्यन्त दुर्भाग्यपूर्ण र प्रहरीको इतिहासमा सबैभन्दा कलंकित घटना हो । यसमा प्रहरी नेतृत्वले पनि डिफेन्स लिन नसकेको देखियो अर्थात त्यहाँ नेतृत्वको पनि कमजोरी भयो । अञ्चल प्रहरी कार्यालय छैन, क्षेत्रीय प्रहरी प्रमुख छैनन्, अब मैले कसलाई रिपोर्टिङ गर्ने ?यस्ता व्यथा र समस्याका वाबजुद पनि काम गरिएको थियो । त्यसको सजाय कारवाही पाएँ ।’

कुनै कुरा आफ्नो विरुद्ध लेखेको खण्डमा खण्डन गर्न नपाइने प्रहरी नियमावली छ । जसले गर्दा उनीहरूविरूद्ध कसैले केही लेखेको खण्डमा पनि त्यसको खण्डन गर्न पाउँदैनन् । प्रहरीविरूद्ध हुने जुनसुकै कुराको पनि प्रहरी प्रधान कार्यालयले मात्र खण्डन गर्न पाउँछ । एसपी विष्ट पनि आफू र आफ्नो संगठनविरूद्ध भएका नकारात्मक गतिविधिको खण्डन गर्न नपाइएको तर्क गर्छन् । खण्डन गर्न नपाउँदा आमनागरिकमा प्रहरी प्रति नकारात्मक धारणा गएको उनको भनाइ छ ।

केही पत्रकार तथा अगुवाहरूले प्रहरीविरुद्ध एवं आन्दोलनलाई बढावा दिने खालका अभिव्यक्ति सामाजिक सञ्जालमार्फत लेखिरहने तर प्रहरीको तर्फबाट खण्डन गर्न नसकिँदा जनमानसमा झन्आक्रोश पैदा भएको विष्ट बताउँछन् । घटनापछि आवश्यकता अनुसार प्रहरी परिचालन गरिएको उनको भनाइ छ । ‘अनुसन्धान अधिकृत घटनाको खबर आउने बित्तिकै तोकेर खटाएकै हो । एक जना डिएसपी, दुई जना प्रहरी निरीक्षक, चार सई समेतको टोली तत्कालै खटाएको थिएँ । सोको किट बक्स र क्यामेरा लगायत अनुसन्धानका सामग्री पठाएकै हो । मैले के गरिन ? त्यसमाथि गोविन्द केसीको आन्दोलन र नगरपालिकाविरुद्वको आन्दोलन चर्किरहेको थियो । अनि कसरी अनुसन्धानमा प्रमुखले लापरवाही गरेको भन्न मिल्छ ?’ एसपी विष्टको प्रश्न छ ।

एक महिना बस्दा पत्ता लगाउन नसकेको भन्दै कारवाही गर्ने तर अहिले १२ महिनासम्म हुँदा केही गर्न नसक्ने भन्दै उनले प्रश्न गरे । ‘त्यो बेला गम्भीर परिस्थिति थियो । म एक पटक पनि जिप्रकामा बस्न पाएको थिइन । बिहान ६ बजेदेखि बेलुकासम्म जिल्ला प्रशासनमै बस्नुपरेको थियो । कमाण्ड पोष्ट बनाएर सबै सुरक्षा निकाय त्यही थियौँ । अब भन्नुहोस्, कसरी कामगरिएको होला ? बन्द, हड्ताल, आन्दोलन, ढुंगामुढा, घेराउजस्तो स्थितिमा गम्भीर भएर अनुसन्धान गरिएको हो । हामीसँग सीमित स्रोतसाधन थियो । अहिले त प्रहरीले पूरै स्रोत साधन प्रयोग गरेको छ । तर मेरो पालामा त केही पनि स्रोत साधन थिएन । अनि कसरी काम गर्ने ?’ विष्टको प्रश्न छ ।

एक दुई प्रहरी अधिकारीलाई कारवाही गरे सबै ठीक हुने भन्ने मनसायले अहिले सरकार आफैंलाई समस्या भएको विष्टको भनाइ छ । ‘आयोगहरूले निकालेको प्रतिवेदनमा फलानोको भनाइका आधारमा भनिएको छ । आखिर के फलानाको भनाइकै आधारमा आयोगको प्रतिवेदन आउँछ ? प्रतिवेदनमा आफ्नो एउटा कुरा पनि विश्लेषण गरिएको छैन, केवल छ त फलानोको भनाइ मात्र !’ विष्टले भने ।

विष्ट भन्छन्– ‘एक महिनामा तैंले के गरिस् भन्दै प्रश्न उठाउनेहरूले १२ महिनामा केही पनि नगर्दा किन बोल्न नसकेको ? एक महिनामा मैले गर्न सकिन रे लौ, १२ महिनामा के गरे त ? गर्नेले देखाउनुपर्‍यो नि त ! होइन भने मलाई क्षतिपूर्तिसहितको पुनर्वहाली गर्नुपर्ने स्थिति आउँछ ।’

आफूले अनुसन्धान गरेकै व्यक्तिहरूमाथि अहिले पनि प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको विष्टको भनाइ छ । उनी भन्छन्–‘त्यो बेला कम्तीमा पनि सिस्टममा त गएको थियो । अनुसन्धानका क्रममा धेरै जना पक्राउ परेका थिए । उनीहरूमाथि अनुसन्धान हुँदा निर्दोष भएकाहरू आफैं रिहा भएका हुन् । कसैले मैले छुटाएको हुँ भन्दै फुर्ती नलगाए हुन्छ । एकपछि अर्को गर्दैै हामीले अनुसन्धान गर्दै आएका थियौँ । खैत अहिले ११ महिनामा के भयो ?हामी छुटेपछि कहाँ के के भयो, कसैले बताइ देओस् न ! अन्यथा हामीलाई कारवाही गर्नुको औचित्य सरकारले साबित गर्नुपर्छ ।’

निर्मला काण्डको एक वर्षः दिलिप विष्टलाई नै अपराधी घोषणा गर्ने दाउ ! {भाग-२}

निर्मला काण्डको एक वर्ष: अहिलेसम्म के-के भयो ? {भाग-१}

निर्मला प्रकरण : पत्रकार भण्डारीलाई एक रुपैयाँ जरिवाना, एकघण्टा कैद !

एसपी दिल्लीराज बिष्टले निर्मला प्रकरणमा उठाए १६ बुँदे माग

निर्मला काण्डको एक वर्षः सरकारलाई पूर्व एसपी विष्टको चेतावनी {भाग-३}