डा. केसीलाई किन पक्रिएको हो, मलाई थाहा छैन –परमानन्द झा, प्रथम उपराष्ट्रपति (भिडियोमा समेत)

डा. केसीलाई किन पक्रिएको हो, मलाई थाहा छैन –परमानन्द झा, प्रथम उपराष्ट्रपति (भिडियोमा समेत)


प्रथम उपराष्ट्रपति हुन् परमानन्द झा । उपराष्ट्रपति हुनुअघि उनी न्यायाधीश थिए । चर्चित न्यायाधीश ।

यतिवेला डा. गोविन्द केसी अनसनमा छन्, प्रधानन्यायाधीश गोपाल प्रसाद पराजुलीको बर्खास्तीको माग गर्दै । र, उनको आन्दोलनको समर्थन गर्दै पूर्व प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरु समेत सडकमा उत्रिएका छन् । सडकवाट प्रधानन्यायाधीशको राजिनामा माग भएपछि अदालतको अवको वाटो कस्तो होला ? के प्रधानन्यायाधीशले राजिनामा दिनु पर्छ ? कसरी हुन्छन् प्रधानन्यायाधीशको बर्खास्ती ? आदि विषयमा चर्चित पूर्व न्यायाधीश परमानन्द झासँग केन्द्रबिन्दु टिभी र केन्द्रबिन्दु डटकमकालागी एस. के. बैश्यले गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंश ।

तपाईं पूर्व न्यायाधीश पनि हुनुहुन्छ, कानुनविद्धको आँखावाट वर्तमानमा न्याय सम्पादन पक्ष कस्तो देख्नुहुन्छ ?
– न्याय सम्पादन भन्ने कुरा समयको साथ–साथै आ–आफ्नो तरिकावाट हुन्छ । यहाँ न्याय सम्पादनमा खासगरी २ वटा कुराले धेरै महत्व राख्दछ । फैसला गर्दा एक पक्ष हार्ने र अर्को पक्ष जित्ने हुन्छ । जित्ने पक्षले जहिले पनि ‘मेरो कानुनी बुँदा बलियो भएको हुनाले जितेको छु ।’ र, हार्ने पक्षले जहिले पनि ‘कहि न कहि गढबढ हुनुका साथै आर्थिक प्रलोभन’ जस्तो कुरा देखाएर दोेशारोपण गर्ने परम्परा छ ।

कुनै पनि मुद्धामा न्याय गर्नलाई संवेदनशील हृदयको आवश्यकता पर्दछ । अहिलेको प्रविधी ‘रोबट’को जस्तो छ, जो काम लाग्दैन । न्याय क्षेत्रमा पहिलाकोभन्दा अहिले केही ‘डिटोरियसन’ पनि छ र, केही राम्रो पनि छ । ‘डिटोरियसन’मा पहिला के हुन्थ्यो भने यस क्षेत्रमा धर्मिक ब्यक्तित्वहरु धेरै हुन्थे । धार्मिक ब्यक्तिमा अन्याय गर्दा पाप लाग्छ भन्ने खासियत के हुन्छ भने हुन्छ । दोस्रो कुरो न्याय सम्पाद गर्ने क्रममा साधन स्रोतको पहिला अभाव थियो । यी कारणले गर्दा न्यायलाई सन्तुलनमा राखेको थियो ।

अहिलेको अवस्था के भो भने साधन स्रोत बढ्नुको साथै अपराध गर्ने तरिकामा समेत फरक आएको छ । साथ–साथै न्याय क्षेत्रमा पनि अहिले दक्ष ब्यक्तिहरुलाई राखिएको हुनाले उहाँहरु आफ्नै तरिकाले न्याय सम्पादन गर्न सक्षम हुनुहुन्छ । त्यसैले यो क्षेत्रमा अहिले समय सापेक्ष ढंगले न्याय सम्पादन भइरहेको छ । पहिलाको न्याय पनि ठिकै थियो । अहिलेको न्याय पनि ठिकै छ ।

अहिले सडकवाट प्रधानन्यायधीशको राजिनामा मागिदैछ, यो कस्तो अवस्था हो ?
– यो बहुदलीय अवस्था हो । यसलाई एक हिसाबले लोकतन्त्रको विशेषता पनि मान्न सकिन्छ । अहिले लोकतन्त्र अनुसार यो कुरा भन्दा खेरी म माथि कुनै यस्तो बन्देज लाग्ला भन्ने किसिमको कुनै प्रवधान छैन । जथाभावी मान्छेहरु बोल्छन्, उनीहरु बोल्दा खेरी कति कानुन संगत बोलेका छन् ? कति कानुन मिचेर बोलेका छन् त्यसमा भर पर्छ ।

म के भन्न चाहान्छु भने अहिले भर्खरै भारत विहारका लालु यादवलाई साढे ३ बर्षको जेल सजाय भएको छ, त्यो पनि आज भन्दा २० बर्ष आगाडि परेको मुद्दामा । भारततिर चाहिं तत्काललाई केही गर्दैनन्, तपाई जस्तोसुकै जधन्य अपराध गरे पनि बेलामा छुट्ने–नछुट्ने भन्ने तिर त्यहाँका जनताको ध्यान जाँदैन । तर जतिखेर अदालतले फाईनल फैसला गर्छ त्यति खेर मात्र त्यहाँका जनताले चासो राख्छन् । हाम्रो नेपालमा के छ भने ‘पहिला थुन, अनि सुन’ भन्ने हाम्रो कानुनी संयन्त्र छ । नेपालमा कुनै जगन्य अपराध कसैले गरेको छ भने यहाँका जनता तुरुन्त रिजल्ट खोज्छन । जसले गर्दा यस्ता विकृतिहरु सिर्जना हुन्छन् ।

तर, प्रधानन्यायाधीशको राजिनामा मागिएको आन्दोलनमा त पूर्व प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरु नै सडकमा उत्रनु भएको छ । यस घटनालाई तपाईंले कसरी हेरिरहनु भएको छ ?
– यस विषयमा पुर्र्व प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरुले त्यति चासो लिन हुँदैनथ्यो । तर लिनु भयो, उहाँहरु ब्यक्तिगत तवरले समर्थन जनाउनु भएको जस्तो मलाई लाग्छ । अदालतले गरेको कुनै पनि फैसला वा निर्णय माथि बोल्नु भन्दा अदालतको कानुन अनुसार त्यसलाई गलत ठहर्याउनु बेस हुन्छ । अहिले जुन चर्चाको विषय बनेको छ, यो सस्तो लोकप्रियताको लागि मात्र हो ।

विगतमा पनि अदालतको मानहानी हुनेगरी धेरैले काम गरेका थिए, तर कसैलाई पक्राउ गरिएको थिएन । अहिले किन पक्राउ गरिएको होला ?
– मलाई पनि राम्रोसँग थाहा छैन्, डा. गोविन्द केसीलाई किन समातियो । मैले पनि सञ्चार माध्यमबाट मात्र थाहा पाएको हुँ । थाहापाए अनुसार, चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान ‘आईओएम’को डिन नियुक्ति सम्बन्धि मुद्दाको फैसला शशी शर्माको पक्षमा भएकोले डा केसीले दिएको अभिव्यक्तिलाई लिएर सोमबार सर्वोच्चमा अवहेलना मुद्दा दायर भएपछि उनलाई पक्राउ गरिएको हो । डिन कार्यालयमा शशी शर्मा २/४ दिनको लागि नियुक्त भएका थिए । यसमा डा.केसीले नबोलिदिएको भए नै राम्रो हुन्थ्यो । तर, बोल्नु भयो । कानुनी प्रक्रिया भन्दा माथि जान खोज्नु भयो ।

प्रधानन्यायाधीशको बर्खास्तीको माग गरेर अनशन बस्नेको पक्षमा जनता ओर्लिए भने त्यस्तो अवस्थाको समाधान अदालतले कसरी गर्नु पर्छ ?
– अदालत सही, सत्य–तथ्य र स–प्रमाणका आधारमा मात्र समाधानको बाटो तिर जान्छ । अदालत न्याय गर्ने निकाय हो । यो कहिल्यै पनि भावनात्मक कुरा तिर जाँदैन । नकी जनता ओेर्लिदैमा अदालतले आफ्नो कानुनी प्र्रक्रिया मिचेर समाधानको बाटो तिर जाओस् । अदालतको आफ्नो कानुनी प्रक्रिया हुन्छ, त्यही अनुसार काम गर्छ ।

अहिले प्रधानन्यायाधीशलाई बर्खास्त गर्ने कानुनी उपाय कस्तो छ ?
– प्रधानन्यायाधीशलाई बर्खास्त हुने कानुनी उपाय भनेको महाअभियोग हो । काममा असक्षम हुनु लगायतको कानुनमा केही बुँदा उल्लेख गरिएको छ, सो कुरा भएमात्र बर्खास्त हुन्छन् ।

संसद नभएको अवस्थामा हटाउन सकिन्छ प्रधानन्यायाधीशलाई ?
– संसद नभएको अवस्थामा प्रधानन्यायाधीशलाइ महाअभियोग पनि लाग्दैन र उहाँलाई हटाउन पनि सकिदैन् ।

प्रधानन्यायाधीश विरुद्धको आन्दोलन सफल भयो भने के हुन्छ ?
– केही हुदैँन्, अन्दोलन सफल हुनलाई केही कारण हुनु पर्छ । अदालत सत्य–तथ्यको धरातलमा चल्ने भएको हुनाले जसको गल्ती ठहर्छ उ दण्ड सजायको भागीदार हुन्छ । अन्दोलन सफल हुनलाई जसको विरुद्ध अन्दोलन गरिएको हो त्यसले गरेको गल्ती वा अपराधको प्रमाण पेश गर्नु पर्यो ।

प्रधानन्यायधीशलाई अहिले तपाईंले कानुनी सल्लाह दिनु पर्यो भने के दिनुहुन्छ ?

– उहाँले कुनै गल्ती गरेको नत मैले सञ्चार माध्यमवाट सुनेको छु । नत मलाई जानकारी नै छ । त्यसैले मैैले कुनै सुझाव दिनु पर्यो भने उहाँलाई निर्भिक भएर काम गर्न भन्छु ।

 

Logo