काठमाडौं । नेपालमा जीवन बीमा उद्योगको इतिहास पुरानो भए तापनि पछिल्लोसमय यस क्षेत्रमा आएको तीव्र प्रतिस्पर्धा र नीति परिवर्तनले केही कम्पनीहरूको स्थायित्वलाई चुनौती दिएको छ । यसै क्रममा सन् २००८ मा स्थापित एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेडले पनि अहिले विभिन्न समस्या र चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको हो ।

सुदृढ व्यवस्थापन र लामो समयदेखिको सञ्चालन इतिहासले कम्पनीलाई सुरुवाती दिनहरूमा धेरै अवसरहरू प्रदान गरे तापनि पछिल्लो समय कम्पनीले सामना गरिरहेका चुनौतीहरूले यसको व्यवसायमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ । एशियन लाइफ इन्स्योरेन्सको प्रमुख चुनौती भनेको नयाँ व्यवसाय प्रिमियममा आएको गिरावट हो ।

सन् २०१७ मा एकै पटक ९ वटा जीवन बीमा कम्पनीहरूले इजाजत पाएपछि नेपालमा जीवन बीमा उद्योग अत्यधिक प्रतिस्पर्धी बनेको छ । हाल बजारमा १४ वटा जीवन बीमा कम्पनीहरू सक्रिय छन् । जसमा केही कम्पनीहरू आपसमा गाभिएर ठूला संस्थाहरू बनेका छन् । यिनले गर्दा साना र मध्यम आकारका बीमा कम्पनीहरूलाई नयाँ ग्राहकहरू आकर्षित गर्न र पुराना ग्राहकहरूलाई कायम राख्न गाह्रो भएको छ ।

कम्पनीको नयाँ व्यवसाय प्रिमियम सन् २०२२ मा २ अर्ब २७ करोड ४० लाख बाट २०२३ मा घटेर १ अर्ब ५४ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेको छ । यो २८ प्रतिशत गिरावटले कम्पनीलाई ठूलो आर्थिक घाटा बेहोर्न बाध्य बनाएको छ । बजारमा ठूला कम्पनीहरूले आफ्नो पकड मजबुत बनाउँदै लगेका छन् भने एशियन लाइफ जस्ता मध्यम आकारका कम्पनीहरूले नयाँ ग्राहक पाउन कठिनाई अनुभव गरिरहेका छन् ।

नयाँ व्यवसाय प्रिमियममा आएको यो गिरावटले कम्पनीको कुल राजस्वमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ र यो समस्या आगामी दिनहरूमा अझै गम्भीर हुन सक्नेछ ।

बीमा दाबीको उच्च दर र संयुक्त अनुपातको बिग्रँदो अवस्था

अर्को गम्भीर चुनौती भनेको कम्पनीको संयुक्त अनुपातमा गिरावट आएको छ । जुन बीमा दाबीहरूमा आएको वृद्धि र व्यवसायिक लागतमा आएको वृद्धिका कारण चुनौती उत्पन्न भएको हो । संयुक्त अनुपात बीमा कम्पनीहरूको स्वास्थ्यलाई मापन गर्ने महत्त्वपूर्ण सूचक हो । जुन कम्पनीले बीमा दाबीको रूपमा तिर्नुपर्ने रकम र प्रशासनिक खर्चहरूको अनुपातलाई जनाउँछ ।

कम्पनीको संयुक्त अनुपात सन् २०२० मा १२९ प्रतिशत बाट बढेर सन् २०२३ मा १४४ प्रतिशत पुगेको छ । यो वृद्धिको मुख्य कारण भनेको बीमा सर्तहरूको अवमूल्यन र नीतिहरूको आंशिक परिपक्वताका कारण दाबीको संख्या अत्यधिक बढ्नु हो ।

विशेषगरी, सधैंभरि चालु रहनुपर्ने नीतिहरू समय अगावै तोडिनु र सीमितहरूले दाबी गर्दा कम्पनीलाई ठूलो आर्थिक दबाब पर्ने गरेको छ । कम्पनीको लागि सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष भनेको अप्रत्याशित दाबीहरूको संख्या बढ्नु हो, जसले कम्पनीलाई ठूला परिमाणमा रकम फिर्ता गर्न बाध्य बनाएको छ ।

सन् २०२३ मा कुल दाबीको करिब ६८ प्रतिशत अप्रत्याशित दाबीहरूबाट आएको छ, जसमा नीति सर्तहरू तोडिएको र आंशिक परिपक्वताका दाबीहरू समावेश छन् । यो आर्थिक दबाबले कम्पनीको नगदी प्रवाहलाई नकारात्मक बनाइदिएको छ । जसले गर्दा समयमै दाबीहरूको भुक्तानी गर्नसमेत एशियन लाइफ इन्स्योरेन्सलाई बाह्य ऋण लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ ।

नियामक परिवर्तनको प्रभाव र व्यवसायिक जोखिम

नेपाल बीमा प्राधिकरणले समय समयमा जीवन बीमा कम्पनीहरूलाई समायोजन गर्न विभिन्न नीतिहरू लागू गर्दै आएको छ । तर, यी नीति परिवर्तनहरूले धेरै कम्पनीहरूको सञ्चालनमा अवरोध उत्पन्न गरेको छ। बीमा प्राधिकरणले जीवन बीमा कम्पनीहरूलाई आफ्नो लगानीमा धेरै कडा प्रावधानहरू पालना गर्न बाध्य गराउँदै आएको छ ।

जसले गर्दा कम्पनीहरूको नाफामा असर परेको छ । उदाहरणको लागि बीमा प्राधिकरणले जीवन बीमा कम्पनीहरूलाई न्यूनतम ५ अर्ब चुक्ता पूँजी राख्न अनिवार्य गरेको छ । जुन एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स अझै पूरा गर्न सकेको छैन ।

सन् २०२४ को मध्य–अप्रिलसम्म कम्पनीको चुक्ता पूँजी मात्र ३ अर्ब १५ करोड ५० लाख रहेको छ । यदि कम्पनीले आवश्यक चुक्ता पूँजीको व्यवस्थापन गर्न सकेन भने कम्पनीको सञ्चालनमा गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ । साथै, बीमा कम्पनीहरूलाई भविष्यको बोनसको ५० प्रतिशतको प्रावधान राख्नुपर्ने नियमले गर्दा कम्पनीहरूको नगद प्रवाहलाई थप चुनौती दिएको छ । यो नीतिगत परिवर्तनले कम्पनीको वित्तीय स्थिरता र सञ्चालनलाई कमजोर बनाउन सक्छ ।

वित्तीय प्रदर्शनमा गिरावट

कम्पनीको वित्तीय सूचकहरू पछिल्ला वर्षहरूमा बिग्रँदै गएको देखिन्छ । कुल बीमा प्रिमियम लेखनको वृद्धिले केही सकारात्मक संकेत दिएको भए पनि कम्पनीको नाफा र सम्पत्ति वृद्धिको दरमा कमी आएको छ । सन् २०२३ मा कम्पनीले ७ अर्ब १ करोड ७० लाखको कुल बीमा प्रिमियम लेखन गरे तापनि नेट प्रिमियम लेखनमा कमी आएको छ ।

यसले कम्पनीको लगानी आयमा पनि कमी ल्याएको छ, जुन कम्पनीको सञ्चालन नाफालाई घटाउने एक प्रमुख कारक बनेको छ । सन् २०२३ मा कम्पनीको सञ्चालन नाफा १ अर्ब १ करोड २० लाख पुगेको भए पनि, यो संख्या अघिल्ला वर्षहरूभन्दा निकै कमजोर देखिएको छ ।

साथै, कम्पनीको कुल सम्पत्तिहरू ४२ अर्ब ७४ करोड ४० लाख बाट २०२४ को तेस्रो त्रैमाससम्ममा ४८ अर्ब १७ करोड ८० लाख पुगेको छ । तर यस वृद्धिले कम्पनीको सम्पत्ति व्यवस्थापन क्षमतामा उल्लेखनीय सुधार देखाएको छैन । कम्पनीले आफ्नो सम्पत्तिहरूलाई कुशलतापूर्वक व्यवस्थापन गर्न नसक्दा वित्तीय प्रदर्शनमा गिरावट आएको हो ।

नयाँ ग्राहकहरू आकर्षित गर्न कठिनाई

नेपालको जीवन बीमा उद्योगमा हाल करिब १४ वटा कम्पनीहरू प्रतिस्पर्धामा छन् । यी कम्पनीहरूबीचको तीव्र प्रतिस्पर्धाका कारण कम्पनीले नयाँ ग्राहकहरू आकर्षित गर्न कठिनाई अनुभव गरिरहेको छ । खासगरी ठूला जीवन बीमा कम्पनीहरूको वर्चस्वका कारण कम्पनी जस्ता मध्यम आकारका कम्पनीहरूले आफ्नो स्थान कायम राख्न चुनौती महसुस गरेका छन् ।

कम्पनीको बजार हिस्सा करिब ५ प्रतिशत मात्र रहेको छ । जसले कम्पनीलाई नयाँ ग्राहकहरू आकर्षित गर्न र पुराना ग्राहकहरूलाई कायम राख्न कठिन बनाइदिएको छ। नयाँ व्यवसाय प्रिमियममा आएको गिरावट र बढ्दो प्रतिस्पर्धाले कम्पनीको बजार स्थानलाई कमजोर बनाएको छ ।