काठमाडौं। इरानसँग जारी युद्ध र मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य तनावकै बीच अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयमा उच्चस्तरीय नेतृत्व परिवर्तन भएको छ। रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले अमेरिकी सेना प्रमुख जनरल र्‍यान्डी जर्जलाई तत्काल प्रभावबाट पदमुक्त गर्दै अवकाशमा पठाएपछि पेन्टागनभित्र ठूलो हलचल उत्पन्न भएको छ।

सामान्य प्रशासनिक सरुवा होइन, युद्धको संवेदनशील चरणमै भएको यो निर्णयलाई अमेरिकी सैन्य संरचनाभित्र असामान्य र राजनीतिक रूपमा संकेतात्मक कदमका रूपमा हेरिएको छ। जनरल जर्जको कार्यकाल सन् २०२७ सम्म तय भए पनि उनलाई अचानक पद छोड्न निर्देशन दिइनु नेतृत्व परिवर्तनको नियमित प्रक्रिया नभई रणनीतिक पुनर्संरचनाको हिस्सा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता सीन पार्नेलका अनुसार जर्ज तत्काल लागू हुने गरी अवकाशमा गएका छन्। तर औपचारिक विज्ञप्तिमा धन्यवाद र सम्मान जनाइए पनि निर्णयको वास्तविक कारण खुलाइएको छैन, जसले थप शंका र राजनीतिक विश्लेषणलाई जन्म दिएको छ।

विशेषगरी इरानसँगको युद्ध एक महिनाभन्दा बढी समयदेखि चर्किरहेका बेला हजारौँ अमेरिकी सैनिक मध्यपूर्वमा तैनाथ भइरहेको अवस्थाले यो निर्णयलाई अझ संवेदनशील बनाएको छ। युद्धकालीन अवस्थामा शीर्ष सैन्य नेतृत्व परिवर्तनलाई सामान्यतया रणनीतिक अस्थिरताको संकेतका रूपमा लिइन्छ।

यो पहिलो घटना भने होइन। रक्षा मन्त्री हेगसेथले यसअघि नै जोइन्ट चिफ्स अफ स्टाफका अध्यक्ष जनरल सीक्यू ब्राउन र नौसेना प्रमुख एडमिरल लिसा फ्रान्चेट्टीलाई समेत पदमुक्त गरिसकेका थिए। यसले पेन्टागनभित्र ‘शुद्धीकरण’ वा ‘राजनीतिक पुनर्संरचना’ भइरहेको हो कि भन्ने बहसलाई तीव्र बनाएको छ।

सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार यस्तो लगातारको नेतृत्व परिवर्तनले नीति निरन्तरता, युद्ध रणनीति र कमाण्ड संरचनामै असर पार्न सक्छ। विशेषगरी इरानजस्तो संवेदनशील युद्ध मोर्चामा यस्तो परिवर्तनले आदेश–प्रणालीमा अनिश्चितता बढाउने जोखिम रहन्छ।

जनरल जर्जलाई इराक र अफगानिस्तान युद्धका अनुभवी अधिकारी मानिन्छ। उनले सेनाको भर्ती संकट समाधान र आधुनिक प्रविधि-विशेषगरी ड्रोन प्रणाली-मा जोड दिएका थिए। तर उनी हटाइएसँगै अब कार्यवाहक सेना प्रमुखको जिम्मेवारी जनरल क्रिस्टोफर लानेभले सम्हाल्ने भएका छन्।

समग्रमा हेर्दा, यो घटना केवल व्यक्तिगत बर्खास्ती नभई अमेरिकी सैन्य संरचनाभित्र शक्ति सन्तुलन, राजनीतिक दृष्टिकोण र युद्ध रणनीतिक पुनर्परिभाषाको संकेतका रूपमा देखिएको छ। इरानसँगको युद्धको बीचमा भएको यो कदमले पेन्टागनभित्रको ‘कमाण्ड मौसम’ अझै अस्थिर बनेको विश्लेषण गरिएको छ।