केन्द्रबिन्दु डेस्क । काठमाडौं, ४ भदौ ।

तपार्इंले देख्नुभएकै होला, कतिपय किशोर–किशोरीले आफ्नै हात काट्छन्, चुरोटको ठुटोले पोल्छन् । मनोविज्ञहरू भन्छन्, यसरी आफूले आफैंलाई दुख दिँदा उनीहरूलाई एक किसिमको सन्तोष मिल्छ । कसरी त्यस्तो हुन्छ होला ? 

आफ्नो कुण्ठा मेट्नका लागि उनीहरूले त्यस्तो उपाय अपनाउँछन्, जो निकै घातक हुन्छ । कतिसम्म भने, कहिलेकाहीँ उनीहरू आत्महत्याको अवस्थामा समेत पुग्ने गर्छन् ।

हीनताबोधले ग्रस्त, भावनात्मक कमजोरीसँगै आवेग र कठिन परिस्थितिसँग जुध्न नसक्नुको कारण उनीहरू यस्ता कृत्य गर्न उक्सिन्छन् । 

तनाव, निराशा, एक्लोपन, अपहेलना, असफलता आदिले उनीहरूलाई यस्तो अवस्थामा पुर्याउँछ । 

 के छ समाधान ? 

– चिन्ताग्रस्त एवं हीनताबोधले ग्रस्त बच्चाले आफूले आफैंलाई पीडा दिने वा आत्महत्या गर्ने योजना बनाएका हुन्छन् । कुनै समय उनीहरू खतरनाक कदम उठाउन तम्सिन्छन् । 

– बच्चाहरू यदि भावनात्मक समस्याबाट गुज्रिरहेका छन्, उनीहरूको कुरा कसैले सुन्दैनन्, उनीहरूलाई कसैले बुझ्दैनन् भने यस्तो स्थिति आउँछ, जो परिवारले सोचेका हुँदैनन् । त्यसैले बच्चालाई यस्तो अवस्थाबाट मुक्त गराउनका लागि उनीहरूलाई धैर्यतापूर्वक सुन्ने गरौं । 

– बच्चाको भावना, मनोदशालाई बुझ्ने गरौं । उनीहरूलाई महसुस होस्– मेरो कुरा अभिभावकले सुन्छन् वा बुझ्छन् । 

– बच्चाको कुरा बुझ्नका लागि भावनात्मक रवैया अपनाउनुहोस् । उनीहरूलाई यसौं भनौं, ‘त्यस उमेरमा म पनि तिमीहरूको जस्तै समस्याबाट गुज्रिएको थिएँ ।’ 

– तपाईंको बच्चाको कुरा वा सोच गलत पनि हुनसक्छ । तर, शान्त वा नियन्त्रित हुनुहोस् । उनीहरूको चित्त दुखाउने काम गर्दै नगरौं । 

– यसका साथै घरको माहौल एकदमै सकारात्मक राखौं । राम्रो कुराको प्रशंसा गरौं । गलत कुरालाई नजरअन्दाज नगरौं । उनीहरूलाई हरेक कुरामा दोष दिनुहुन्न । 

– बच्चासँग क्वालिटी टाइम बिताउनुहोस् । उसलाई डिनरमा लानुहोस्, गेमहरू खेलाउनुहोस् । 

– बच्चाको तुलना अरू कसैसँग नगरौं । व्यङग्य, मजाक गर्ने वा धेरै कडा अनुशासनमा बाँध्ने काम नगरौं । 

 यदि सतर्कता अपनाउँदा–अपनाउँदै पनि बच्चाले गलत बाटो लिन्छ भने मानसिक स्वास्थ्यको उपचार खोज्नुपर्छ । 

 कसरी थाहा पाउने ? 

बच्चामा अचानक वा बिस्तारै हुने परिवर्तनमा ध्यान राख्नुपर्छ । जस्तो– 

– विद्यालय वा कलेजको गतिविधिमा रुचि नराख्ने । 

– एक्लै बस्न खोज्ने । अरूसँग हाँस्न, बोल्न रुचि नराख्ने । 

– खाने, पिउने, सुत्ने तालिका बदलिनु । 

– टाउको दुखेको वा थकान महसुस गरेको अवस्था । 

– आफ्नो लुक्समा ध्यान नदिने । 

– कहिलेकाहीँ आफ्नो सबैभन्दा मनपर्ने वस्तुप्रति पनि बेवास्ता गर्छन् भने उनीहरू आत्महत्या गर्ने मनस्थितिबाट गुज्रिरहेको हुनसक्छ । 

– जहिले पनि आफ्नो असफलतामा घोत्लिने । 

– कहिले एकदमै निराश त कहिले एकदमै खुसी हुने ।