काठमाडाैं ।

पिनास के हो ?
पिनास भनेको नाक वरिपरि रहेका साइनस (हावाले भरिएका खोक्रा भागहरू) मा सुजन हुनु हो। साइनसहरू हाम्रो टाउकोको हड्डीभित्र हुन्छन् र तिनीहरूले हावा चल्ने, आवाजको प्रतिध्वनि मिलाउने तथा नाकलाई आर्द्र राख्ने काम गर्छन्। जब साइनसको मार्ग बन्द हुन्छ (जस्तै, रुघाखोकी, एलर्जी, संक्रमणका कारण), त्यहाँ श्लेष्मा जम्मा भएर संक्रमण र सुजन हुन्छ यसैलाई पिनास भनिन्छ।

साइनुसाइटिस २ प्रकारको हुन्छ:

तीव्र – २–४ हप्तासम्म
दीर्घ – १२ हप्ता भन्दा बढी

प्रमुख लक्षणहरू:

-टाउको दुखाइ (विशेष गरी निधार, गाला वा आँखाको वरिपरि)
-नाक बन्द हुनु
-पहेंलो वा हरियो स्राव आउनु
-अनुहार भारी महसुस हुनु
-ज्वरो (केही अवस्थामा)
-घाँटी दुखाइ वा खोकी
-सुँघ्ने क्षमता घट्नु
-बिहान बढी समस्या देखिनु

कारणहरू:

-बारम्बार रुघाखोकी
-एलर्जी (धुलो, परागकण, चिसो हावा
-नाकको हड्डी बाङ्गो हुनु
-प्रदूषण
-कमजोर प्रतिरक्षा शक्ति
-धूम्रपान
-दाँतको संक्रमण

जटिलताहरू

यदि समयमै उपचार नगरिएमा:
-दीर्घकालीन साइनुसाइटिस
-कानको संक्रमण
-आँखाको वरिपरि सुजन
-दिमागमा संक्रमण (अत्यन्त दुर्लभ तर गम्भीर)
-श्वासप्रश्वास समस्या

प्राकृतिक चिकित्साद्वारा उपचार:

जल चिकित्सा
-स्टीम इनहेलेसन (भाप लिनु) – तातो पानीमा नुन वा अजवाइन राखेर
-नाक धुने (जला नेति)

माटो उपचार
-निधार र नाक वरिपरि चिसो माटो लेप
-सूर्य स्नान
-बिहानको हल्का घाममा १०–१५ मिनेट बस्नु
-उपवास वा हल्का आहार
-१ दिन फलाहार वा सुपाच्य खाना

योगद्वारा उपचार
-प्राणायाम
-अनुलोम–विलोम – १०–१५ मिनेट
-कपालभाति – बिहान खाली पेट
-भस्त्रिका प्राणायाम

योगासन

-भुजंगासन
-सर्वाङ्गासन
-मत्स्यासन

क्रिया
-जला नेति
-सूत्र नेति (विशेषज्ञको निगरानीमा)

-नियमित अभ्यासले नाक मार्ग सफा राख्न मद्दत गर्छ।

आहार तथा पोषण

के खाने?
-तातो झोलिलो खाना (दालको झोल, तरकारी सूप)
-बेसार मिसिएको दूध
-अदुवा, लसुन
-तुलसी पत्ता
-कागती पानी
-मौसमी फलफूल (सुन्तला, अमला)
-हरियो सागसब्जी

के नखाने?
-चिसो पेय पदार्थ
-आइसक्रिम
-धेरै तारेको तथा चिल्लो खाना
-बढी दही (विशेष गरी राति)
-जंक फुड

घरेलु जडीबुटी

-तुलसी–अदुवा चिया
-हल्दी र मह
-त्रिफला
-सिटोपलादि चूर्ण (विशेषज्ञ सल्लाहमा)

पिनास सामान्य देखिए पनि लापरबाही गर्दा दीर्घकालीन समस्या बन्न सक्छ। प्राकृतिक चिकित्सा, योग, सन्तुलित आहार र जीवनशैली सुधारले यसलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यदि १०–१४ दिनभन्दा बढी लक्षण रहिरहेमा वा ज्वरो धेरै आएमा चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।