काठमाडौं । नेपालको पूर्वी भागमा दुई दिनदेखि परेको अविरल वर्षाले देशभरि विपद्को रुप धारण गरेको छ । हालसम्म बाढी, पहिरो, चट्याङ र सवारी दुर्घटनाका कारण ४० जनाको ज्यान गएको छ भने ११ जना अझैँ बेपत्ता नै रहेका छन् ।

यस विपद्ले विशेष गरी इलाम जिल्लालाई सबैभन्दा बढी प्रभावित बनाएको छ, जहाँ २८ जनाको मृत्यु भएको छ । यो घटना मनसुनको अन्तिम चरणमा आएको भएपनि, यसले नेपालको भौगोलिक कमजोरी र जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई फेरि एकपटक उजागर गरेको छ ।

यो विपद्ले देशका विभिन्न जिल्लालाई प्रभावित बनाएको छ । सशस्त्र प्रहरी बलका अनुसार, इलाम जिल्लाको सूर्योदय नगरपालिकामा ५, इलाम नगरपालिकामा ६, देउमाई नगरपालिकामा २, फाकफोकथुम गाउँपालिकामा १, माङ्सेबुङ गाउँपालिकामा ३, माइजोगमाई गाउँपालिकामा ८ र सन्दकपुर गाउँपालिकामा ३ जनाको ज्यान गएको छ । यस्तै, चट्याङबाट खोटाङ, भोजपुर, रौतहट र मकवानपुरमा ८ जना घाइते भएका छन् ।

पाँचथरमा सवारी दुर्घटनाले ६ जनाको मृत्यु र ६ जना घाइते बनाएको छ । त्यसैगरी बाढी–पहिरोमा परी उदयपुरमा २ जना, रौतहटमा ३ जना, रसुवामा ४ जना, काठमाडौंमा १ जना र पाँचथर सवारी दुर्घटनामा परी ६ जनाको मृत्यु र ६ जना घाइते भएका छन् । यस्तै देशभर चट्याङमा परी ८ जना घाइते भएका छन् ।

यो विपद् मुख्य रूपमा निरन्तर वर्षाका कारण भएको हो । अक्टोबर महिनामा पनि मनसुन सक्रिय रहनु नेपालको लागि असामान्य होइन, तर यस वर्षको वर्षा सामान्यभन्दा बढी भएको छ । सप्तकोशी नदीको बहाव खतराको स्तरभन्दा तीन गुणा बढेको छ, जसले कोशी ब्यारेजका सबै ढोका खोल्नुपरेको छ । मेची, केशलीया र बक्राहा जस्ता नदीहरूमा बाढी आएर बस्तीहरू डुबानमा परेका छन् ।

यो विपद्ले मानवीय क्षतिबाहेक अन्य क्षेत्रमा पनि गम्भीर प्रभाव पारेको छ । धरान–धनकुटा, बीपी राजमार्ग, मध्य पहाडी लोकमार्ग र एशियन हाइवेका विभिन्न खण्डहरू पहिरोले बन्द भएका छन् । मेची करिडोरका तीन पुल बगाएका छन्, जसले यातायात पूर्ण रूपमा ठप्प भएको छ ।

विराटनगरमा केशलीया खोलाको बाढीले बस्ती डुबानमा पारेको छ, जसबाट सयौं परिवार विस्थापित भएका छन् । रोशी र बेथानचोकका १०० परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ । आर्थिक रूपमा, कृषि क्षेत्रमा ठूलो क्षति भएको छ, जसले खाद्य सुरक्षा जोखिममा परेको छ । यसबाहेक, विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको छ र पर्यटन क्षेत्रमा पनि ठुलो असर परेको छ।

अर्कोतर्फ सरकारले विपद्को समयमा सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरीको सहयोगमा उद्धार कार्यमा सक्रियता देखाएको छ । उदयपुरमा बाढीले माइक्रो बस बगाउँदा २१ यात्रुको सकुशल उद्धार गरिएको छ । पृथ्वी राजमार्ग र हेटौँडा जोड्ने सडकहरू एकतर्फी रूपमा खोलिएका छन् । जिल्ला प्रशासनले जोखिम अलर्ट जारी गरेको छ र स्थानीय स्तरमा राहत वितरण सुरु भएको छ । यद्यपि, विपद् व्यवस्थापनमा पूर्वसूचना र एकरूपताको महत्वलाई जोड दिइएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले नेपालको विपद् जोखिम न्यूनीकरणमा सहयोग गरिरहेका छन्, जसमा जलवायु–अनुकूल बजेट र जोखिम मूल्यांकन पनि समावेश छन् ।