निर्मल पौडेल,काठमाडौं। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का नेता डोलप्रसाद (डीपी) अर्याल सभामुखको जिम्मेवारी सम्हालेसँगै आजबाट उनको वास्तविक परीक्षा सुरु हुँदैछ । निर्विरोध रूपमा सभामुखमा पुगेका अर्यालका लागि पहिलो बैठक नै सहजभन्दा बढी जटिल बन्ने संकेत देखिएको छ-जहाँ सत्ता, सहमति र संसदीय अभ्यास तीनै पक्षको सन्तुलन मिलाउनुपर्नेछ।

आइतबार प्रतिनिधिसभामा ज्येष्ठ सदस्य अर्जुननरसिंह केसीले अर्याललाई निर्विरोध निर्वाचित भएको घोषणा गरेका थिए। सभामुख पदका लागि एक्लै उम्मेदवारी परेपछि उनी सहजै निर्वाचित भए। प्रस्ताव रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले राखेका थिए भने सत्ता पक्षका प्रभावशाली मन्त्रीहरूको समर्थन रहेको थियो।

तर, निर्विरोध जितले सजिलो यात्रा सुनिश्चित गर्दैन-बरु जिम्मेवारी अझै बढाउँछ। किनकि अब अर्याल कुनै दलको प्रतिनिधि होइनन्, सम्पूर्ण संसद्को अभिभावक हुन्। संविधानअनुसार उनले आफ्नो दलीय पहिचान त्याग्नुपर्नेछ र सबै दलप्रति समान व्यवहार देखाउनुपर्नेछ।

पहिलो दिनमै पेचिलो कार्यसूची

आज बस्ने सर्वदलीय बैठक र त्यसपछि हुने प्रतिनिधिसभा बैठकले अर्यालको कार्यशैलीको पहिलो झलक दिनेछ। तीन वटा महत्त्वपूर्ण अध्यादेश-मतदाता नामावली संशोधन, प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन संशोधन र नेपाल विशेष सेवा संशोधन-स्वीकृतिका लागि प्रस्तुत गरिँदैछन्। यी विषयहरूमा दलहरूबीच सहमति जुटाउनु सहज छैन।

त्यससँगै संसद्को कार्यव्यवस्था परामर्श समिति गठन, नयाँ नियमावली निर्माण प्रक्रिया सुरु गर्ने तयारी, र लामो समयपछि शून्य तथा विशेष समय सञ्चालन गर्ने विषय पनि आजकै एजेन्डामा छन्। यी सबै विषयलाई सन्तुलित ढंगले अघि बढाउन सक्नु नै अर्यालको पहिलो ‘टेस्ट’ हुनेछ।

शक्तिशाली सरकार, कमजोर प्रतिपक्ष -सन्तुलन कसरी ?

अहिलेको राजनीतिक समीकरणमा रास्वपा बलियो अवस्थामा छ भने प्रतिपक्ष कमजोर देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा सभामुखमाथि निष्पक्षता कायम राख्ने थप दबाब हुन्छ। विगतका सभामुखहरू दल वा सरकारको प्रभावमा परेको आरोपबाट मुक्त हुन सकेका थिएनन्। त्यसैले अर्यालले अब देखाउनुपर्ने कुरा प्रक्रिया मात्र होइन-विश्वास हो। प्रतिपक्षलाई बोल्ने, प्रश्न गर्ने र विरोध गर्ने पर्याप्त ठाउँ दिनु र सत्तापक्षलाई पनि विधिसम्मत रूपमा अघि बढ्न सहजीकरण गर्नु-यही सन्तुलन नै उनको सफलता वा असफलताको मापन हुनेछ।

संघर्षबाट शीर्षसम्मको यात्रा

अर्यालको जीवन यात्रा भने असाधारण छ। धादिङको साधारण किसान परिवारमा जन्मिएका उनी रोजगारीको खोजीमा काठमाडौं आएका थिए। प्रारम्भिक दिनमा रेस्टुरेन्टमा मजदुरी गरे, त्यसपछि पर्यटन क्षेत्रमा लागे र केही समय टुरिस्ट गाइडको रूपमा काम गरे। पछि अध्ययन र कामको सिलसिलामा जापान पुगेका उनी करिब आठ वर्ष त्यहाँ बसे। फर्किएपछि पर्यटन, भाषा शिक्षण, सहकारी, रेमिटेन्स र शिक्षाजस्ता विभिन्न क्षेत्रमा व्यवसाय विस्तार गरे। सुमिरे टुर्स एण्ड ट्राभल्स, इजिलिंक रेमिटेन्स, हेम्स स्कुललगायत संस्थामा उनको संलग्नता रह्यो।

राजनीतिमा छोटो तर तीव्र उडान

२०७९ सालमा रास्वपा स्थापना भएपछि मात्र अर्याल औपचारिक रूपमा राजनीतिमा प्रवेश गरेका हुन्। छोटो समयमै उनी पार्टीको उपसभापति बने, सांसद भए र दुई पटक श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले। पार्टी संकटमा परेका बेला उनले समन्वयकारी भूमिका खेले-चाहे सभापति रवि लामिछानेमाथि कानुनी मुद्दा लाग्दा होस् वा पार्टीभित्र अन्तर्विरोध देखिँदा। विभिन्न राजनीतिक र सामाजिक समूहसँग संवाद कायम गरेर पार्टीलाई जोगाउन उनले खेलेको भूमिकाले उनलाई नेतृत्व तहमा बलियो बनायो।

गृहमन्त्रीको दौडबाट सभामुखसम्म

नयाँ सरकार गठनका क्रममा अर्याल गृहमन्त्री बन्ने चर्चामा थिए। तर अन्ततः उक्त पदमा सहमति नजुटेपछि उनलाई सभामुखको रूपमा अघि सारियो। यसलाई कतिपयले ‘सम्झौताको पद’ भनेर व्याख्या गरे पनि अब त्यो धारणा तोड्ने जिम्मेवारी अर्यालकै काँधमा छ।

निष्पक्षता-सबैभन्दा ठूलो परीक्षा

सभामुखको पद केवल प्रक्रिया सञ्चालन गर्ने होइन, लोकतान्त्रिक अभ्यासको रक्षा गर्ने जिम्मेवारी पनि हो। संसद्मा आवाजविहीनको आवाज सुनिने वातावरण बनाउने, बहसलाई मर्यादित राख्ने, र शक्ति सन्तुलन कायम राख्ने-यी सबै भूमिका एउटै कुर्सीसँग जोडिएका छन्। इतिहासले देखाएको छ-सभामुख सफल हुनु भनेको केवल बैठक चलाउनु होइन, विश्वास जित्नु हो। दमननाथ ढुंगाना र अग्नी सापकोटाको उदाहरण अझै पनि निष्पक्षताको मानकको रूपमा लिइन्छ भने केही अन्य सभामुख विवादमा तानिएका पनि छन्।

आजबाट सुरु-विश्वासको यात्रा

आजको बैठक अर्यालका लागि औपचारिक सुरुवात मात्र होइन, सन्देश दिने अवसर पनि हो। उनले कसरी बोलाउने, कसलाई कति समय दिने, विवादलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने-यी साना निर्णयहरूले नै उनको कार्यशैलीको दिशा तय गर्नेछन्। निर्विरोध चयन भएर आएका अर्याल अब सहमतिका सभामुख बन्न सक्छन् कि केवल बहुमतको-यसको उत्तर आजदेखि सुरु हुने उनको कार्यसम्पादनले दिनेछ।