काठमाडौं । अमेरिकी केन्द्रीय कमान्ड (सेन्टकम) ले सोमबार बिहानदेखि इरानी बन्दरगाह र तटीय क्षेत्रमा पूर्ण नाकाबन्दी लागू गर्ने घोषणा गरेको छ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रत्यक्ष निर्देशनअनुसार यो नाकाबन्दी सबै देशका जहाजहरूमाथि निष्पक्ष रूपमा लागू हुनेछ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले आइतबार ट्रुथ सोसलमा “अमेरिकाले चाँडै नै हर्मुज जलडमरूमार्फत गुज्रने जहाजहरूलाई रोक्न सुरु गर्नुपर्छ” भन्दै लेखेका थिए । यो कदमले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा तत्काल प्रभाव पार्ने देखिएको छ । अमेरिकाको यस कार्यले इरानसँगै चीन पनि प्रत्यक्ष प्रभावित हुने स्पष्ट संकेत छ । अर्कोतर्फ वार्ता पूर्ण रूपमा असफल भएसँगै एसियाली बजार खुल्नेबित्तिकै कच्चा तेलको मूल्य आकाशिएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय ब्रेन्ट क्रुड ८.५ प्रतिशतले बढेर १०२.३७ डलर प्रतिब्यारेल पुगेको छ भने वेस्ट टेक्सस इन्टरमिडिएट (डब्ल्यूटीआई) ९ प्रतिशतले उकालो लागेर १०५.३४ डलर कायम भएको छ ।

यो संकट गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका–इजरायलको संयुक्त आक्रमणपछि सुरु भएको द्वन्द्वको प्रत्यक्ष परिणाम हो । विश्वको कुल ऊर्जा ढुवानीको पाँचौं हिस्सा ओगट्ने हर्मुज जलडमरूमा ढुवानी ठप्प प्रायः छ । भारत र मलेसियाजस्ता मुलुकले सुरक्षित मार्गको प्रयास गरे पनि वैश्विक इन्धन आपूर्ति गम्भीर रूपमा प्रभावित भइरहेको छ । तेल मूल्य वृद्धिले एसियाली सेयर बजारमा समेत गिरावट निम्त्याएको छ ।

ट्रम्पले पाकिस्तानको इस्लामाबादमा भएको २१ घण्टे वार्ताप्रति चिन्ता नरहेको स्पष्ट गर्दै ह्वाइट हाउस बाहिर सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्ने क्रममा अमेरिका अग्रस्थानमा रहेको र इरानको नौसैनिक क्षमता पूर्ण रूपमा ध्वस्त भइसकेको पनि जनाएका छन् । उनको दाबीअनुसार इरानका १५८ लडाकू विमान र २८ वटा माइन बिछ्याउने जहाजहरू पानीमुनि डुबिसकेका छन् । बाँकी रहेका माइनहरू हटाउन अमेरिकी माइन स्वीपरहरू परिचालन भइसकेका छन् ।
उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको नेतृत्वमा शनिबारदेखि आइतबार बिहानसम्म चलेको वार्ता कुनै सहमतिमा पुग्न सकेन । इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम त्याग्न अस्वीकार गरेको ट्रम्पले आरोप लगाएका छन् ।

त्यसैगरी वार्ता विफल भएपछि ओमानले तत्काल हस्तक्षेप गरेको छ । विदेशमन्त्री बदर अल–बुसैदीले सामाजिक सञ्जालमा “सफलताका लागि कठिन सम्झौता गर्नुपर्ने हुन सक्छ, तर यो हार र युद्धको पीडाको तुलनामा केही पनि होइन” भन्दै लेखेका छन् । ओमानले युद्धविरामको अवधि बढाउन र वार्तालाई निरन्तरता दिन दुवै पक्षलाई आह्वान गरेको छ । यसअघि पनि ओमानले इरान–अमेरिका अप्रत्यक्ष वार्ताको मध्यस्थता गरेको थियो ।

अर्कोतर्फ अमेरिकी खुफिया एजेन्सीहरूले चीनले इरानलाई विमान खसाल्ने रकेट र एयर डिफेन्स प्रणाली पठाउने तयारी गरेको सूचना प्राप्त गरेको छ । फक्स न्यूजको ‘सन्डे मर्निङ फ्युचर्स’ मा ट्रम्पले “यदि चीनले त्यसो गर्न लागेको हो भने यो उसका लागि ठूलो समस्याको विषय हुने र अमेरिका भित्रिने चिनियाँ सामानमा ५० प्रतिशत थप भन्सार महसुल लगाइने” भनेका छन् ।

हालसम्म दुई साताको युद्धविराम अझै कायम छ, तर वार्ता असफल भएपछि यसको भविष्य अनिश्चित बनेको छ । सेन्टकमको नाकाबन्दीले इरानको अर्थतन्त्रलाई थप चाप दिनेछ भने विश्वव्यापी ऊर्जा संकट गहिरिने निश्चित छ । ट्रम्प प्रशासनले “नेभिगेसन स्वतन्त्रता” लाई मुख्य आधार बनाएर अगाडि बढिरहेको छ, तर इरानले कुनै पनि सैन्य उपस्थितिलाई चुनौती दिन सक्ने संकेत दिइसकेको छ ।