काठमाडौं । अमेरिकी मिडिया आउटलेट एक्सियोसले दाबी गरे अनुसार अमेरिका र इरान युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौताको निकट पुगेका छन् । अप्रिल २१ मा युद्धविराम सकिनुअघि नै ‘ब्रेकथ्रु’ हासिल गर्ने दबाबपूर्ण प्रयास भइरहेको पनि उसको दाबी छ । दुवै पक्षबीच प्रगति देखिए पनि मतभेद कायमै छन्, तर ३९ दिनको भीषण सैन्य कारबाही र तीव्र कूटनीतिक दबाबले अब सम्झौताबाहेक अरू कुनै विकल्प बाँकी नरहेको स्पष्ट संकेत दिइरहेको छ ।

तेहरानमा आज (बिहीबार) हुने उच्चस्तरीय वार्ता यसको सबैभन्दा ताजा प्रमाण हो । पाकिस्तानी सेना प्रमुख असिम मुनिर बुधबार तेहरान पुगिसकेका छन् र विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसँग भेटिसकेका छन् । पाकिस्तान, इजिप्ट र टर्कीले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेका छन् भने अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स, स्टीव विटकफ र जारेड कुशनरले इरानी पक्ष तथा मध्यस्थकर्ताहरूसँग निरन्तर मस्यौदा आदानप्रदान गरिरहेका छन् । अधिकारीहरूका अनुसार अर्को प्रत्यक्ष भेटघाट युद्धविराम सकिनुअघि नै हुन सक्छ । यदि रूपरेखा सम्झौता भयो भने युद्धविराम लम्ब्याउन सकिने सम्भावना छ, यद्यपि अमेरिकाले औपचारिक सहमति जनाएको छैन ।

यो प्रगतिको पछाडि अमेरिकाको कठोर आर्थिक र सैन्य दबाब मुख्य कारक बनेको छ । ट्रम्प प्रशासनले लगाएको नौसेना नाकाबन्दी र हर्मुज जलमार्गमा सख्त नियन्त्रणले इरानलाई घुँडा टेकाएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार नाकाबन्दी लागू भएको ४८ घण्टाभित्र कुनै पनि जहाज इरानी बन्दरगाह पुग्न सकेन ।

सेन्टकमका अनुसार ९ वटा जहाज फिर्ता पठाइएको छ । इरानले दैनिक १५ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गर्दछ, जसबाट करिब १४ करोड डलर राजस्व उठ्छ । खार्ग टापुले यसको ९० प्रतिशत ओगट्छ, जुन नाकाबन्दीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित छ । ६० प्रतिशत प्रभावकारी नाकाबन्दीले इरानको अर्थतन्त्रलाई जर्जर बनाएको छ । चीनजस्ता तेलमा निर्भर सहयोगी राष्ट्रहरू पनि यसबाट प्रभावित भइरहेका छन् ।

इरानको आणविक कार्यक्रममा पनि वार्ता तीव्र बनेको छ । अमेरिकी आक्रमणले इरानको आणविक क्षमता प्रभावित भएको छ । विवाद मुख्य रूपमा आणविक संवर्धनको समयसीमामा केन्द्रित छ । जहाँ इरानले ५ वर्षको रोक चाहन्छ भने अमेरिकाले कम्तीमा २० वर्षसम्मको माग गरिरहेको छ । हर्मुज जलसन्धि पुनः खोल्ने विषयमा भने दुवै पक्ष करिब सहमत भइसकेका छन् ।

ट्रम्पले आफ्नो ट्रुथ सोसलमा ‘म होर्मुज जलसन्धि सधैंका लागि खुला गर्दैछु । यसबाट चीन निकै उत्साहित छ’ भनेर घोषणा नै गरिसकेका छन् । उनले चीनले इरानलाई हतियार नपठाउने सहमति गरेको दाबी पनि गरे । यो घोषणाले अप्रिल १२ मा उनैले गरेको नाकाबन्दी घोषणासँग ठ्याक्कै विपरीत छ । ट्रम्पले यो निर्णय ‘चीन र बाँकी विश्वको हितका लागि’ गरेको बताएका छन् ।

यसबीच, अमेरिकी सिनेटमा ट्रम्पलाई इरानविरुद्ध युद्ध गर्ने अधिकारमा अंकुश लगाउने प्रस्ताव चौथो पटक असफल भएको छ । रिपब्लिकन बहुमतले विपक्षमा मत दिए पनि डेमोक्र्याटहरूले हरेक हप्ता नयाँ प्रस्ताव ल्याउने चेतावनी दिएका छन् । सिनेटर ¥यान्ड पललगायत केहीले युद्ध लम्बिएमा धारणा परिवर्तन गर्ने संकेत गरेका छन् ।

समग्रमा दुवै पक्षले ‘हार स्वीकार नगर्ने’ सम्झौता खोजिरहेका छन् । इजरायल र लेबनानको हिज्बुल्लाह मुद्दा अझै जटिल छन् । यद्यपि, युद्धको थकान, आर्थिक संकट र राजनीतिक बाध्यताले अब दुबै पक्षलाई सम्झौता अपरिहार्य बनाएको छ ।