काठमाडौं। करिब ६ दशक लामो राजनीतिक यात्रामा शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिका सबैभन्दा प्रभावशाली र विवादास्पद पात्रमध्ये एक बने। सुदूरपश्चिमको डडेलधुराबाट विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका देउवा पाँच पटक प्रधानमन्त्रीसम्म पुगे पनि समयसँगै उनीमाथि उठेका प्रश्नहरू, सत्ता-केन्द्रित राजनीति र आन्तरिक विवादहरूले उनको छविलाई क्रमशः कमजोर बनाउँदै लगेको देखिन्छ।

देउवाको राजनीतिक उकालो यात्रामा संघर्ष, जेल जीवन, लोकतान्त्रिक आन्दोलन र संगठन विस्तार मुख्य आधार बने। तर सत्ता नजिकिँदै जाँदा उनीमाथि सिद्धान्तभन्दा बढी शक्ति–समीकरण र सत्ताको खेलमा केन्द्रित भएको आरोप बढ्दै गयो। कांग्रेसभित्रकै नेताहरूका अनुसार देउवा समयसँगै “सत्ता नै राजनीति” भन्ने सोचमा झन् केन्द्रित हुँदै गए, जसले पार्टीभित्र विभाजन र अविश्वास बढायो।

२०५० पछिको विवाहपछि देउवाको व्यक्तिगत र राजनीतिक शैलीमा परिवर्तन आएको चर्चा लामो समयदेखि चल्दै आएको छ। सत्ता अभ्याससँगै उनीमाथि प्रभाव समूह, आसेपासे राजनीति र आर्थिक स्वार्थसँग जोडिएका प्रश्नहरू पनि उठ्दै गए। यद्यपि उनले सामाजिक न्याय, भूमि सुधार, भ्याट प्रणाली र पछाडि परेका समुदायका लागि ल्याइएका नीतिहरूलाई आफ्नो सकारात्मक उपलब्धि भन्दै आएका छन्।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा देउवा दम्पतीविरुद्ध भ्रष्टाचार र सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान सुरु हुनु र पक्राउ पुर्जी जारी हुनु उनको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा गम्भीर मोड मानिएको छ। अहिले उनी विदेशमा रहेका बेला उनीमाथि राज्य संयन्त्रको अनुसन्धान अघि बढिरहेको छ, जसले उनको भविष्यको राजनीतिक भूमिकामाथि प्रश्न उठाएको छ।

देउवाको यात्रा केवल व्यक्तिगत उदय–पतन मात्र नभई नेपाली लोकतन्त्रको शक्ति-संरचना, सत्ता-संस्कृति र राजनीतिक गठबन्धनहरूको जटिल इतिहास पनि हो। एक समय सत्ता केन्द्रमा रहेका देउवा अहिले राजनीतिक किनारातर्फ धकेलिँदै गएको संकेतहरू तीव्र बनेका छन्।