सुर्तीका कारण नेपालमा २७ हजारको मृत्यु

काठमाडौं,

नेपालमा सुर्ती उद्योगीको हस्तक्षेपका कारण सुर्तीजन्य पदार्थको नियमन र नियन्त्रण हुन नसकेको एक अध्ययनले देखाएको छ । प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा स्रोत केन्द्र (रेस्फेक) ले गरेको अध्ययन अनुसार सुर्ती उद्यमीले विभिन्न नाममा ब्रान्डको प्रचार गर्ने, चुरोट सेवन गर्न उत्प्रेरणा दिने र कानुन कार्यान्वयनमा भाँजो हाल्ने गरेका छन् ।

यो अध्ययन नेपालसहित ३३ वटा मुलुकमा गरिएको थियो । ३३ वटा मुलुकमै अध्ययन प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने क्रममा पहिलोपटक नेपालमा बिहीबार प्रतिवेदन सार्वजनिक गरिएको हो । सो प्रतिवेदनलाई बिहीबार नै रेस्फेकका कार्यकारी निर्देशक शान्तलाल मुल्मीले विश्व स्वास्थ्य संगठनका कन्ट्री रिप्रिजेन्टिटिभको उपस्थितिमा स्वास्थ्य शिक्षा तथा सूचना केन्द्रका निर्देशक कुन्जप्रसाद जोशीलाई हस्तान्तरण गरेका थिए । विभिन्न संघसंस्थाले ३३ वटा मुलुकमा गरेको अध्ययनमध्ये उद्योगीको हस्तक्षेप कम भएको मुलुकको आठौं स्थानमा नेपाल छ ।

अध्ययन अनुसार दक्षिण एसियामा भारत, श्रीलंका र बंगलादेशमा सबैभन्दा बढी उद्यमीको हस्तक्षेप रहेको छ । अध्ययन अनुसार नेपालमा उद्यमीले नीति निर्माण चरणमा नै नीति निर्मातालाई आर्थिक लाभ दिने गरेका छन् । सुर्ती उद्योगको नाममा सामाजिक उत्तरदायित्वको काम गरी प्रचार गरिरहेका छन् । निर्माता निर्देशकलाई प्रभाव पारी विभिन्न चलचित्रमा कलाकारलाई धूमपान गर्न लगाएका छन् ।

सुर्तीजन्य पदार्थ नियमन तथा नियन्त्रण ऐन र नियमावली अनुसार सुर्तीबाट हुने हानि देखिने रंगीन चित्र सुर्तीको प्याकेटमा ९० प्रतिशत हालिएको छैन ।

प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा स्रोत केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक शान्तलाल मुल्मीले सुर्ती उद्योगलाई उच्च करदाताको सम्मान दिएर राज्यले जनताको स्वास्थ्यमा खेलबाड गर्न प्रोत्साहन गरिरहेको बताए । अर्थ मन्त्रालय, वाणिज्य मन्त्रालय, गृह मन्त्रालयले सुर्ती उद्यमीसँग गरेका छलफल र निर्णय पारदर्शी नहुनु हस्तक्षेपको नमुना भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

नेपालमा सुर्ती सेवनकै कारण बर्सेनि २७ हजार १ सय ३७ जनाको ज्यान गएको छ । राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्रका निर्देशक कुञ्जप्रसाद जोशीले सुर्ती सेवनमा मात्रै नेपालीले वार्षिक ४७ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरिरहेको जानकारी दिए । उनले भने, ‘सुर्तीका कारण १० वर्ष अघि १६ हजारको मात्र मृत्यु हुन्थ्यो । अहिले एकाएक २७ हजार पुगिसकेको छ ।’
राजधानीबाट