काठमाडौं ।

विश्वभर महामारीको रुपमा फैलिएको कोरोना भाइरस बिरुद्धको भ्याक्सिन निर्माण कार्य विश्वव्यापीरुपमा भइरहेको छ । हाल विश्वभर २ सय १२ वटा भ्याक्सिनहरुको निर्माण कार्य भइरहेको छ । डब्लूएचओ भ्याक्सिन ल्यान्डस्केपका अनुसार, प्रि-क्लिनिकल परीक्षणहरुमा १ सय ६३ वटा भ्याक्सिनहरु रहेका छन् । यी भ्याक्सिनहरुको हाल प्रयोगशालामा मात्र परीक्षण भइरहेको छ । यस्तै एकैसाथ ५३ वटा भ्याक्सिनहरु क्लिनिकल परीक्षणमा छन् । जसमा पहिलो चरणको क्लिनिकल परीक्षणमा २३ वटा, दोस्रोचरणको क्लिनिकल परीक्षणमा १६ वटा र तेस्रोचरणको क्लिनिकल परीक्षणमा ७ वटा भ्याक्सिनमा काम भइरहेको छ भने ७ वटा भ्याक्सिनले भने आपतकालीन स्वीकृति पाइसकेका छन् ।

सामान्यतया क्लिनिकल परीक्षणमा धेरै वर्ष लाग्न सक्छ । तर केही देशहरुले कोरोनालाई आपतकालिन रुपमा विचार गर्दै आफ्नो भ्याक्सिनलाई आपतकालीन स्वीकृति दिएका छन् । जसमा चीनमा ४, रसियामा २ र बेलायतमा १ वटा भ्याक्सिनलाई आपतकालिन स्वीकृति दिइएको छ । बेलायतपछि अमेरिका, बहराइन, यूएई र क्यानडाले पनि फाइजरले निर्माण गरेको भ्याक्सिनलाई आपतकालीन स्वीकृति दिएको छ ।

४ वटा भ्याक्सिन परीक्षणको नतिजा, दुई वटाले प्राप्त गरे अनुमोदन
१. फाइजर र बायोएन्टेक

अमेरिकी फर्मा कम्पनी फाइजर र जर्मन कम्पनी बायोएन्टेकले संयुक्तरुपमा निर्माण गरेको कोरोना भ्याक्सिनको अन्तिम चरणको परीक्षणमा ९५ प्रतिशत प्रभावकारी साबित भएको थियो । बेलायतमा यस खोपलाई २ डिसेम्बरमा आपतकालीन स्वीकृति दिइएको थियो । ११ डिसेम्बरमा, अमेरिकाले पनि फाइजरको भ्याक्सिनलाई आपतकालीन स्वीकृति दिएको छ । यसभन्दा पहिले बहराइन र क्यानडाले पनि यस्तै स्वीकृति प्रदान गरिसकेका छन् । तर, फाइजर भ्याक्सिन लगाएका बेलायतका केही कोभिड संक्रमितमा एलर्जी देखिएपछि त्यसको साइड इफेक्टबारे थप अनुसन्धान गर्न एफडिएले सुझाब दिएको छ ।

फाइजर भ्याक्सिन अमेरिकी खाद्य र औषधि सम्बन्धी प्रशासन (एफडिए)द्वारा स्वीकृत भए लगत्तै प्रयोगमा ल्याइने भएको छ । तर, फाइजर बायोन्टेकले निर्माण गरेको भ्याक्सिन पहिलेदेखि एलर्जीको समस्या भएका व्यक्तिका लागि भने चिन्ताको विषय बनेको छ । बेलायतमा एलर्जीको समस्या भएका दुईजना व्यक्तिमा भ्याक्सिन लगाइसकेपछि साइड इफेक्ट देखिएसँगै फाइजर भ्याक्सिनले एलर्जी भएका व्यक्तिहरूमा साइड इफेक्ट देखिने संकेत गरेको हो । ती व्यक्तिमा एनाफिलिक्सको समस्या पाइएको थियो । सामान्यतः एनाफिलिक्स हुँदा अचानक सास फेर्न गाह्रो हुने र रक्तचापमा समस्या आउने भएकाले स्वास्थ्यका लागि निकै हानिकारक मानिन्छ । जुन एलर्जी भएका व्यक्तिमा खानेकुरा, औषधि वा अन्य कुनै पदार्थको सम्पर्कमा आउँदा अचानक हुने गर्छ । ती दुवै व्यक्ति थप उपचारपछि निको भएको स्वास्थ्यकर्मीले बताएका छन् ।

यससँगै बेलायतका स्वास्थ्य अधिकारीहरूले एलर्जीको समस्या भएका व्यक्तिलाई तत्काल भ्याक्सिन नदिन आग्रह गरेका छन् । खासगरी, एनाफेलेटिक रियाक्सन देखिएका व्यक्तिमा अन्य विकल्प नअपनाउँदासम्म भ्याक्सिनको प्रयोग नगर्न सुझाब दिइएको छ ।

बेलायतमा एनाफेलिक्सका केसहरू देखिएपछि एफडिएले एलर्जीका बिरामीमा देखिने साइड इफेक्टबारे थप अनुगमन गर्न सुझाब दिएको छ । साथै, खोप प्रयोगमा ल्याउनु अघि अध्ययनको तथ्यांक पेस गर्नसमेत निर्देशन दिएको छ ।

बेलायतमा देखिएको भ्याक्सिनको साइड इफेक्ट चिन्ताको विषय रहेको विज्ञहरूले बताएका छन् । तर, केही वैज्ञानिकहरूले गम्भीर प्रकृतिको एलर्जीको समस्या भोगेका व्यक्तिमा मात्र भ्याक्सिनले असर पार्न सक्ने अनुमान गरेका छन् । तर, अधिकांश विज्ञहरूले यसबारे अध्ययन गरेर मात्र प्रयोगमा ल्याउन सुझाब दिएका छन् ।

एफडिएका अनुसार, बेलायतमा दुई स्वास्थ्यकर्मीमा खानाका कारण एलर्जी भएकामा एनाफिलिक्स भएको पाइएको हो । उनीहरूमा भ्याक्सिनको प्रतिक्रिया थाहा पाउन इपिपेन लगाइएको थियो । खोपको आकस्मिक प्रतिक्रियापछि उनीहरूमा एपेनिफ्रिन दिइएको थियो । यस्तै, केही व्यक्तिमा मात्र साइड इफेक्ट देखिएकाले छोटो समयमै समाधान निकालिने आशा गरिएको छ ।

२. अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय, अस्ट्राजेनेका

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र अस्ट्राजेनेकाले भ्याक्सिन (कोभीशिल्ड) निर्माण गरेको छ । जसको प्रारम्भिक नतिजाहरुमा ९० प्रतिशतसम्म प्रभावकारी रहेको पाइएको छ । विश्वको अग्रणी भ्याक्सिन उत्पादन कम्पनी सेरम संस्थानले डिसेम्बरमा कोभीशिल्डको आपतकालीन अनुमोदन खोजेको थियो । यसमा विज्ञ समितिले कोभीशिल्डलाई थप डाटा दिन आग्रह गरेको छ ।

३. मोडर्ना

अमेरिकामा आधारित बायोन्टेक कम्पनी मोडर्नाले निर्माण गरेको भ्याक्सिन ९४. ५ प्रतिशत कोरोना बिरामीहरुलाई बचाउन प्रभावकारी रहेको दाबी गरेको छ । मोडर्नाको यो दाबी अन्तिम चरणको क्लिनिकल परीक्षणको परिणाममा आधारित छ । यो भ्याक्सिन २ देखि ८ डिग्री सेल्सियससम्ममा सुरक्षित हुने बताइएको छ । कम्पनीले हाल बेलायत, अमेरिका र युरोपियन युनियनमा आपतकालीन अनुमोदन प्राप्त गर्ने कोसिस गरिरहेको छ ।

४. गमालय अनुसन्धान संस्थान (रसिया)

रुसद्वारा निर्मित भ्याक्सिन स्पुतिक भी परीक्षणको समयमा कोरोनासँग लड्न ९५ प्रतिशत प्रभावकारी साबित भएको छ । यो क्लिनिकल परीक्षणको दोस्रो प्राथमिक विश्लेषणमा खुलासा भएको छ । पहिलो मात्राको २८ दिनपछि यस भ्याक्सिनले ९१.४ प्रतिशत प्रभावकारिता देखिएको थियो । रुसमा खोप अभियान चाँडै सामूहिक रुपमा नै भ्याक्सिन अभियानमा सामेल गरी शुरु गरिनेछ ।

चीनमा ४ र रसियामा १ भ्याक्सिन परीक्षण अघि नै आपतकालिन स्वीकृति
१. सिनोवेक (चीन)

चिनियाँ निजी कम्पनी साइनोवेकले निर्माण गरेको निष्क्रिय भ्याक्सिनको पहिलो र दोस्रोचरणको परीक्षणको नतिजा जुनमा आएको थियो । कम्पनीले त्यसपछि परीक्षणमा ७ सय ४३ स्वयंसेवकहरुलाई सामेल गरेको थियो । ती मध्ये कुनैलाई पनि कुनै गम्भिर किसिमको लक्षण देखिएको थिएन । परीक्षणहरुको नतिजा नोभेम्बरमा नै घोषित गरिएको थियो । अन्तिमचरणको परीक्षण ब्राजिल, इण्डोनेसिया र टर्कीमा शुरु भइसकेको छ । अहिलेसम्म यसको परिणाम भने आएको छैन ।

२. वुहान केन्डिडेट

चिनियाँ सरकारी कम्पनी सिनोफर्म र वुहान इन्स्टिच्युट अफ बायोलोजिकल प्रोडक्टले यस भ्याक्सिनको सिर्जना गरेको छ । यस भ्याक्सिनको पहिलो र दोस्रो चरणको परीक्षणले राम्रो नतिजा प्राप्त गरेको थियो । तेस्रोचरणको परीक्षणहरु पेरु, मोरस्को र युएईमा सुरु भएको छ । सेप्टेम्बरमा युएईले सिनोफर्म भ्याक्सिनलाई आपतकालीन स्वीकृति दियो ।

३. बेइजिङ केन्डिडेट

बेइजिङ इन्स्टिच्युट अफ जैविक उत्पादकले विकसित गरेको यो भ्याक्सिन चिनियाँ राज्यको स्वामित्वमा रहेको सिनोफर्म बजारमा सुरु हुन लागेको हो । यो चीन र युएईमा आपतकालीन अनुमोदन प्राप्त भएको छ ।

४.क्यान्सिनो जीवशास्त्र

चिनियाँ कम्पनी क्यान्सिनो बायोलजिक्स चिनियाँ सेनाको अनुसन्धान संस्थानको सहयोगमा यो खोप तयार पारिएको थियो । यसलाई चिनियाँ सेनाले २५ जुनमा एक वर्ष अनुमोदन गरेको थियो । कम्पनीले त्यसपछि साउदी अरेबिया, पाकिस्तान र रसियामा तेस्रोचरणको परीक्षणहरु सञ्चालन गरेको थियो तर, परिणामहरु अझसम्म घोषणा गरिएको छैन ।

५. साइबेरियाको भेक्टर संस्थान

रसियाले साइबेरियाको भेक्टर इन्स्टिच्यूटको कोरोना भाइरस भ्याक्सिन इपिभ्याक कोरोनालाई १५ अक्टोबरमा आपतकालीन अनुमोदन दिएको थियो । प्रारम्भिक चरणमा भ्याक्सिन प्लेसबो–नियन्त्रित मानव परीक्षणहरुमा १ सय स्वयंसेवकहरुलाई दिइएको थियो । वैज्ञानिकहरुका अनुसार, भ्याक्सिनले कम्तिमा छ महिनासम्म मानव शरीरमा एन्टिबडी निर्माण गर्ने दाबी गरेका छन् ।