काठमाडौं । आज नेपालको राजनीतिक र सामाजिक परिदृश्यमा एउटा नयाँ तरङ्ग सिर्जना हुँदैछ ।

आज सन् १९९७ देखि २०१२ सम्म जन्मिएका युवा अर्थात ‘जेनजी पुस्ता’ ले बिहान ९ बजेदेखि काठमाडौंको माइतीघर मण्डलामा भेला भएर प्रदर्शन गर्दै छन् । यो प्रदर्शन केवल एउटा सडक आन्दोलन होइन, बरु डिजिटल युगका युवाहरूको स्वतःस्फूर्त विद्रोह हो, जसले सरकारको सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णय, बढ्दो भ्रष्टाचार र नातावादको जालोलाई चुनौती दिँदैछ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंबाट औपचारिक अनुमति प्राप्त यो कार्यक्रमले युवा पुस्ताको राजनीतिक जागरणलाई नयाँ उचाइ दिन सक्छ ।

जेनजी पुस्ता, जसलाई ‘डिजिटल नेटिभ’ पनि भनिन्छ, यो पुस्ता स्मार्टफोन र इन्टरनेटसँगै हुर्किएका युवा पुस्ता हुन् । नेपालमा यो पुस्ता करिब ३० लाखभन्दा बढी छन्, जसमध्ये धेरैजसो बेरोजगार वा आर्थिक संघर्षरत छन् । उनीहरूले सामाजिक सञ्जाललाई आफ्नो आवाजको माध्यम बनाएका थिए, तर सरकारको अचानक बन्दीकरणले उनीहरूको दैनिकी नै प्रभावित भएको छ । केही दिनअघि टिकटक र फेसबुकमा भाइरल भएको ट्रेन्डले राजनीतिज्ञहरूका छोराछोरीहरूको विलासी जीवनशैली र साधारण नेपाली युवाको दुःखलाई तुलना गर्दै यो आन्दोलनलाई बल पु¥याएको छ ।

यो पुस्ता राजनीतिक दल वा नेतृत्वबाट निर्देशित छैन । यो लिडरलेस अर्थात नेताहीन आन्दोलन हो, जसमा युवाहरूले सरकारले बन्द गरे पनि रेडिट र डिस्कर्ड जस्ता प्लेटफर्महरू प्रयोग गरेर संगठित भएका छन् । विदेशी भ्रष्टाचारविरोधी आन्दोलनहरूबाट प्रेरित यो प्रदर्शनले नेपालको युवा शक्तिलाई नयाँ आयाम दिने अपेक्षा गरिएको छ ।

प्रदर्शनकारी युवाहरू आज बिहान ९ बजेतिर माइतीघर मण्डलामा भेला हुनेछन् । ११ बजेसम्म शान्तिपूर्ण सभा र नारा लगाउने कार्यक्रम छ, त्यसपछि बानेश्वरस्थित संसद् भवनसम्म मार्चपास गर्ने योजना छ । यो मार्चमा युवाहरूले स्कूल युनिफर्म लगाउने अपील गरेका छन्, जसले उनीहरूको शुद्धता र शान्तिपूर्ण भावनालाई जोड दिइएको छ । काठमाडौंका अलावा देशभरका प्रमुख शहरहरूमा पनि समानान्तर प्रदर्शनहरू हुने घोषणा भएको छ । केन्द्रीय सुरक्षा समितिले यो प्रदर्शनको पूर्वतयारी समीक्षा गरेको छ, र प्रहरीसँग समन्वय गर्ने आश्वासन दिइएको छ ।

प्रदर्शनकारीहरूले ‘दी फाइनल रिभोलुसन—वी आर पञ्चिङ अप’ नारा अङ्गाल्दै सामाजिक सञ्जालको स्वतन्त्रता, भ्रष्टाचारको अन्त्य र नातावादको उन्मूलन मागेका छन् । उनीहरूको मुख्य मुद्दाः किन राजनीतिज्ञका सन्तानहरूले विदेशी गाडी र विलासी जीवन जिउँदै छन्, जबकि साधारण युवा बेरोजगारी र आर्थिक संकटसँग जुधिरहेका छन् ?

सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले गत साता दर्ता नभएका २६ सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरू—जसमा फेसबुक, एक्स (ट्विटर), टिकटक, इन्स्टाग्राम, रेडिट, डिस्कर्ड आदि समावेश छन् । मन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङको नेतृत्वमा बसेको बैठकले यो कदम ‘राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि’ आवश्यक ठहराएको दाबी गरेको छ । तर, यो निर्णयले लाखौं नेपालीहरूको दैनिक जीवनलाई प्रभावित गरेको छ । अनलाइन पत्रकार, युट्युबरहरू र डिजिटल व्यवसायीहरूले यसलाई ‘मुक्त अभिव्यक्तिको हनन’ भनेका छन् ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले यसलाई ‘स्वतन्त्रताभन्दा राष्ट्रिय हित पहिलो’ भन्दै बचाउ गरेका छन्, तर युवाहरूले यसलाई ‘आलोचना थुन्ने हतियार’ भनेका छन् । पत्रकार महासंघका पूर्वपदाधिकारीहरूले आइतबार नै माइतीघरमा विरोध प्रदर्शन गरेका थिए । काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर वालेन शाहले जेनजी आन्दोलनलाई समर्थन गर्दै ‘यो युवा शक्तिको सकारात्मक अभिव्यक्ति’ भनेका छन् । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका पूर्वकार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत ऐक्यबद्धता जनाएका छन् ।

यो आन्दोलनलाई जनप्रतिनिधि, नेताहरू र सेलिब्रेटीहरूले समर्थन गरेका छन् । अभिनेता पल शाहले ‘करोडौं राजस्व तिरिरहेका सञ्जाल किन बन्द ?’ भनेर प्रश्न उठाएका छन् । तर, जेनजी समूहले राजनीतिक हस्तक्षेप स्वीकार्य नहुने चेतावनी दिएको छ । ‘यो हाम्रो स्वतन्त्र आवाज हो, कुनै दलको एजेन्डा होइन’ भन्दै उनीहरूले राजनीतिक रङ नदिन अपील गरेका छन्।

आन्दोलनको विपक्षमा रहेका केहीले यो आन्दोलनलाई ‘अव्यवस्थित’ भन्दै आलोचना गरेका छन् । तर, सामाजिक सञ्जालमा #GenZProtest, #NoCorruption र #EnoughIsEnough ह्यासट्यागहरू ट्रेन्डिङ छन् । अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि यो विषयले चर्चा पाएको छ—टाइम्स अफ इन्डियाले ‘युवाहरूको क्रोध’ भनेर समाचार प्रकाशित गरेको छ।

यो प्रदर्शनले नेपालको राजनीतिमा नयाँ अध्याय थाल्न सक्छ । जेनजी पुस्ताले भ्रष्टाचारको आर्थिक हानि (वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ) र नातावादले सिर्जना गरेको असमानतालाई उजागर गर्दै छन् । डिजिटल बन्दले अनलाइन शिक्षा, व्यवसाय र अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्कलाई असर पार्ने चिन्ता छ । यदि सफल भयो भने, यो आन्दोलनले सरकारलाई नीति परिवर्तन गर्न बाध्य पार्न सक्छ । तर, विगतका प्रदर्शनहरूमा भएको हिंसाको इतिहासले युवाहरूलाई सतर्क रहन प्रेरित गरेको छ ।