काठमाडौं । फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनलाई मध्यनजर गर्दै सशस्त्र प्रहरी बल नेपालले नेपाल–भारत सीमा नाका ७२ घण्टा अगावै पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने भएको छ ।

निर्वाचनको निष्पक्षता, सुरक्षा र अखण्डता सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले सशस्त्र प्रहरी बल नेपालले यस्तो महत्वपूर्ण कदम चाल्ने भएको हो । यो निर्णय माघ २३ गते मोरङको विराटनगरमा सम्पन्न सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल र भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) बीचको १६औँ डीआईजी स्तरीय समन्वय बैठकबाट आएको हो ।

विराटनगरको यो बैठक दुई छिमेकी राष्ट्रहरूबीचको नियमित समन्वयको एक हिस्सा थियो, तर यसपटक निर्वाचनको सन्दर्भले यसलाई विशेष महत्व दिएको छ । सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नम्बर १ बराह बाहिनी मुख्यालय सुनसरीका बाहिनीपति सशस्त्र प्रहरी नायब महानिरीक्षक कुमार न्यौपानेले बैठकमा सीमालाई ‘दुई देशबीचको रेखा मात्र नभई मित्रताको प्रतीक’ भनेर उल्लेख गरेका थिए । भारतीय एसएसबीका डीआईजी सरोजकुमार ठाकुरले पनि नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रलाई आगामी दिनमा ‘अझ मजबुत र बलियो’ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए । बैठकमा सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षकहरू अन्जनीकुमार पोख्रेल, दिपेन्द्र शाह, कृष्ण ढकाल र मनिष थापालगायत भारतीय एसएसबीका उच्च अधिकारीहरू मन्जीत सिंह, सुरेश सुब्रमनियम, राजेस टिक्कु र मनिस कुमारको उपस्थिति थियो ।

छलफलका मुख्य विषयहरूले सीमाको बहुआयामिक चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गरेका थिए । सीमा सुरक्षा, सूचनाको आदान–प्रदान, तेस्रो मुलुकका नागरिकको अवैध प्रवेश नियन्त्रण, मानव बेचबिखन, नक्कली मुद्रा, हातहतियार तथा लागुऔषध ओसारपसार नियन्त्रण जस्ता मुद्दाहरूमा गहन बहस भयो । साथै, सीमा स्तम्भको संरक्षण, यात्रु सहजीकरण, संयुक्त गस्ती, विपद् उद्धार अभ्यास र आपसी खेलकुद गतिविधि सञ्चालन गर्ने विषयहरूमा पनि सहमति जुटेको थियो।

थप रूपमा, सीमा क्षेत्रका सम्भावित नाकाहरू पहिचान गरी खतरा मूल्यांकन गर्ने, शरणार्थी र आप्रवासीहरूको गतिविधिमा निगरानी राख्ने, विभिन्न तहमा चेक प्वाइन्ट र ब्यारियर खडा गर्ने, आपराधिक तत्वहरूबाट घुसपैठ नियन्त्रण गर्ने र सीमा क्षेत्रमा मादक पदार्थको बिक्री–वितरण तथा सेवनमा पूर्ण बन्देज लगाउने जस्ता व्यावहारिक कदमहरूमा जोड दिइएको थियो । यो बैठकले दुवै देशका सुरक्षा निकायहरूबीचको विश्वास र सहकार्यलाई थप मजबुत बनाएको छ ।

हुनत यो निर्णय कुनै नयाँ होइन; नेपालमा निर्वाचनहरूको समयमा सीमा नाका बन्द गर्ने अभ्यास लामो समयदेखिको छ । उदाहरणका लागि, २०७९ वैशाख ३० गतेको स्थानीय तह निर्वाचनमा पनि ७२ घण्टा अगावै नेपाल–भारत सीमा नाका बन्द गरिएको थियो । सिरहाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी लालाबाबु कवाडीले त्यसबेला दुवै देशका सुरक्षा अधिकारीहरूको संयुक्त बैठकबाट यस्तो निर्णय भएको जानकारी दिएका थिए । त्यस्तै, २०७९ मंसिर ४ गतेको प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचनमा पनि भारतको मधुवनी जिल्लास्थित जयनगरमा बसेको बैठकले ७२ घण्टा अगावै सीमा बन्द गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

यसबाहेक, भारतका निर्वाचनहरूमा पनि यस्तो अभ्यास देखिन्छ । हालैको उदाहरण हेर्ने हो भने, २०८२ माघमा भारतको बिहार विधानसभा निर्वाचनको दोस्रो चरणमा नेपाल–भारत सीमा ७२ घण्टा बन्द गरिएको थियो । यसले दुवै देशहरूले एकअर्काको निर्वाचन प्रक्रियालाई सम्मान गर्दै सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने परम्परालाई दर्साएको छ । २०२४ को भारतीय लोकसभा निर्वाचनमा पनि नेपालका पूर्वी सीमा नाकाहरू ७२ घण्टा बन्द गरिएका थिए, जसले निर्वाचनमा अवैध हस्तक्षेप रोक्न मद्दत गरेको थियो ।

निर्वाचनको समयमा सीमा बन्द गर्ने मुख्य कारण सुरक्षा हो । नेपाल–भारत सीमा खुला र लामो भएकोले अवैध प्रवेश, हातहतियार ओसारपसार, लागुऔषध तस्करी र आपराधिक गतिविधिहरूको जोखिम उच्च हुन्छ । सशस्त्र प्रहरी बलका प्रवक्ता सशस्त्र प्रहरी नायब महानिरीक्षक विष्णुप्रसाद भट्टले यसबारे जानकारी दिँदै भनेका छन् कि यो कदमले तेस्रो मुलुकका नागरिकहरूको अवैध प्रवेश र मानव बेचबिखन जस्ता समस्याहरूलाई नियन्त्रण गर्नेछ । साथै, निर्वाचनमा मतदाताहरूलाई डर–त्रास मुक्त वातावरण प्रदान गर्न यो आवश्यक छ । नेपाल आर्मीले पनि एकीकृत निर्वाचन सुरक्षा योजना २०८२ अन्तर्गत ७९ हजार ७ सय २७ जवानहरू तैनाथ गरेर सुरक्षा मजबुत बनाएको छ ।