काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा पूर्वउपप्रधानमन्त्री गोपालमान श्रेष्ठको ८३ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। जावलाखेलस्थित एक अस्पतालमा उपचारका क्रममा मंगलबार उनले अन्तिम सास फेरे।
उनको निधनसँगै नेपाली कांग्रेसले लोकतान्त्रिक आन्दोलनदेखि गणतान्त्रिक व्यवस्थाको स्थापनासम्मको राजनीतिक यात्राका एक अनुभवी पात्र गुमाएको छ।
श्रेष्ठ नेपाली राजनीतिका ती नेतामध्ये पर्छन्, जसले पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको संघर्षदेखि बहुदलीय लोकतन्त्रको पुनस्र्थापना, सशस्त्र द्वन्द्व, शान्ति प्रक्रिया र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना हुँदै समकालीन राजनीतिक उतारचढावसम्मको लामो कालखण्ड प्रत्यक्ष रूपमा भोगे।
उनी कांग्रेसभित्र संगठन निर्माण र नेतृत्व समन्वयमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने नेताका रूपमा परिचित थिए।
स्याङ्जालाई आफ्नो राजनीतिक आधार बनाएका श्रेष्ठले विद्यार्थी अवस्थादेखि नै प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा सक्रियता देखाएका थिए। पञ्चायती शासनका बेला राजनीतिक गतिविधिमाथि कडा नियन्त्रण रहेका कारण कांग्रेसका धेरै नेताजस्तै उनले पनि संगठन विस्तार र लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा काम गरे।
२०४६ सालको जनआन्दोलनपछि बहुदलीय व्यवस्था पुनःस्थापित भएसँगै उनी राष्ट्रिय राजनीतिमा अझ सक्रिय बने। त्यसपछि पार्टी संगठन र संसदीय राजनीतिमा उनको भूमिका क्रमशः विस्तार हुँदै गयो।
२०५६ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा निर्वाचित भएपछि उनले संसदीय राजनीतिमा पनि प्रभावशाली उपस्थिति जनाए। संसद्भित्र लोकतन्त्र, संविधान र राष्ट्रिय मुद्दामा पार्टीको धारणा प्रस्तुत गर्ने नेतामध्ये उनी पनि एक थिए।
देउवानिकट सहयोगी
कांग्रेसभित्र गोपालमान श्रेष्ठलाई लामो समयसम्म सभापति शेरबहादुर देउवाका विश्वासपात्र नेताका रूपमा हेरिन्थ्यो। २०५९ सालमा कांग्रेस विभाजित हुँदा उनले देउवा नेतृत्वको नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक) रोजेका थिए।
पछि दुई पार्टी पुनः एकीकृत भएपछि पनि उनी कांग्रेसको केन्द्रीय राजनीतिमा सक्रिय रहे।
यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा पार्टीभित्र विकसित नयाँ शक्ति–सन्तुलनका क्रममा उनको राजनीतिक भूमिकामा पनि परिवर्तन देखिएको थियो।
श्रेष्ठले विभिन्न समयमा सरकारमा रहेर पनि जिम्मेवारी सम्हाले। उनी उपप्रधानमन्त्री तथा शिक्षामन्त्री बनेका थिए। शिक्षा मन्त्रालयको नेतृत्व गर्दा उनले नीतिगत सुधार र प्रशासनिक व्यवस्थापनमा काम गर्ने अवसर पाए।
सरकार सञ्चालनको अनुभव र संगठन सञ्चालनको दक्षताका कारण उनी कांग्रेसभित्र नीति र प्रशासन दुवै बुझ्ने नेताका रूपमा स्थापित भएका थिए।
राजनीतिक परिवर्तनका प्रत्यक्ष साक्षी
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा १२ बुँदे समझदारीलाई निर्णायक मोडका रूपमा लिइन्छ। त्यसपछि सुरु भएको शान्ति प्रक्रिया, संविधानसभा निर्वाचन, राजतन्त्रको अन्त्य र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनासम्म आइपुग्दा श्रेष्ठ कांग्रेसको सक्रिय नेतृत्वमै थिए।
उनले लोकतान्त्रिक आन्दोलनका कठिन चरण, पार्टी विभाजन र पुनःएकीकरण, शान्ति प्रक्रिया तथा संविधान निर्माणका विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रमलाई नजिकबाट अनुभव गरे।
राजनीतिकरूपमा सक्रिय रहँदै आएका श्रेष्ठ पछिल्लो समय पनि कांग्रेसका आन्तरिक गतिविधिमा संलग्न थिए। उनी वरिष्ठ नेताका रूपमा पार्टीभित्र अनुभव र संस्थागत स्मृतिको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तित्व मानिन्थे।
उनको निधनसँगै कांग्रेसले लोकतान्त्रिक आन्दोलनको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय बोकेको नेता गुमाएको छ। पञ्चायतविरुद्धको संघर्षदेखि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संस्थागत यात्रासम्म उनी साक्षी मात्र बनेनन्, त्यस यात्राका सक्रिय सहभागी पनि रहे।
