प्राणायाम दुई शब्द प्राण र आयाम मिलेर बनेको छ। प्राणको अर्थ–जीवनी शक्ति (श्वास प्रश्वास)। आयामको अर्थ हो प्राणको चाल वा नियन्त्रण, श्वासलाई लामो गर्ने विधि। तसर्थ प्राणायामको सामान्य अर्थ हो श्वासको नियमित चाल वा नियन्त्रण अर्थात् श्वासलाई अनुशासित रुपमा आफूले चाहेजस्तो चलाउनसक्ने श्वासको व्यायाम गर्ने विज्ञान हो। हाम्रो शरीरमा श्वासप्रश्वासको सहायताले हावा फोक्सोमा पुग्छ, फोक्सोबाट…